Author: Sveinn Helgason

Atvinnuveganefnd heimsækir Samorku: Gott samtal orku- og veituinnviði landsins

Fulltrúar atvinnuveganefndar Alþingis heimsóttu Samorku í dag þar sem rætt var um stöðu og framtíð orku- og veituinnviða landsins og þau fjölmörgu verkefni sem fram undan eru.

Á fundinum fór Samorka yfir helstu mál sem brenna á aðildarfélögum samtakanna og þær áskoranir og tækifæri sem blasa við í orku- og veitugeiranum. Rætt var meðal annars um uppbyggingu og fjárfestingarþörf í innviðum, stöðuna í raforkumálum, þróun raforkukostnaðar og mikilvægi þess að skapa traustar og fyrirsjáanlegar forsendur fyrir nauðsynlegri uppbyggingu til framtíðar.

Gott samtal skapaðist við nefndarmenn um hvernig tryggja megi að orku- og veituinnviðir geti áfram staðið undir þörfum heimila og atvinnulífs og þeirri þróun sem fram undan er.

Innviðir sem við reiðum okkur á alla daga

Orku- og veituinnviðir eru grunnstoðir íslensks samfélags. Aðgangur að rafmagni, heitu og köldu vatni og örugg fráveita eru þjónusta sem landsmenn reiða sig á alla daga og jafnframt forsenda lífsgæða, atvinnustarfsemi og verðmætasköpunar um allt land.

Framundan eru stór verkefni við viðhald, endurnýjun og uppbyggingu þessara innviða. Samorka leggur því áherslu á mikilvægi langtímahugsunar og þess að lagaumhverfi og aðrar forsendur geri orku- og veitufyrirtækjum kleift að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar á réttum tíma.

Samorka leggur ríka áherslu á gott og reglulegt samtal við Alþingi og stjórnvöld um þessi mál. Við höfum mikla trú á því að með áframhaldandi samtali og góðri samvinnu megi ná mikilvægum árangri við að tryggja öfluga, hagkvæma og örugga orku- og veituinnviði til framtíðar.

Samorka þakkar atvinnuveganefnd kærlega fyrir komuna og gott og gagnlegt samtal.

AtNorth til liðs við Samorku: „Við lítum á varmann sem auðlind“

Gagnaversfyrirtækið atNorth bættist nýlega við í hóp aukaaðila að Samorku. Það er fyrsta gagnaversfyrirtækið innan samtakanna og Samorka býður það hjartanlega velkomið. Rekstur gagnavera tengist orku- og veitumálum á marga vegu. Hann byggir á öruggu aðgengi að endurnýjanlegri orku og getur skilað varma sem nýtist til dæmis við hitun húsa eða í gróðurhúsum. Með aðild atNorth bætast verðmæt ný reynsla og nýtt sjónarhorn í hóp aðildarfélaga Samorku.

Við fengum Bylgju Pálsdóttur, samskiptastjóra atNorth, til að segja okkur frá fyrirtækinu, hröðum vexti þess á Norðurlöndum og því hvers vegna atNorth ákvað að ganga til liðs við Samorku.

Sjö gagnaver á Norðurlöndum

AtNorth hannar, byggir og rekur gagnaver og býður hagkvæmar, skalanlegar og sérsniðnar lausnir fyrir fyrirtæki. Höfuðstöðvarnar eru í Hafnarfirði og hjá félaginu starfa tæplega 400 manns.

„Við rekum sjö gagnaver á Norðurlöndum og þrjú þeirra eru á Íslandi: í Hafnarfirði, Reykjanesbæ og á Akureyri,“ segir Bylgja. „Sjálfbærni er kjarninn í starfsemi okkar. Gagnaverin eru knúin endurnýjanlegri orku og styðja við hringrásarhagkerfið. Við leggjum áherslu á góða hönnun, orkunýtingu og markvissa rekstrarstýringu. Þannig tryggjum við trausta innviði til langs tíma og sveigjanlegar lausnir fyrir viðskiptavini.“

Hraður vöxtur og nýir eigendur

Fyrirtækið hefur stækkað hratt á fáum árum. „Árið 2021 rákum við tvö gagnaver á Íslandi. Í dag eru þau sjö á Norðurlöndum og við vinnum að frekari uppbyggingu í Danmörku, Finnlandi, Íslandi, Noregi og Svíþjóð,“ segir Bylgja. Hún segir þróunina endurspegla ört vaxandi þörf fyrir stafræna innviði. „Skýjaþjónusta, gervigreind og sívaxandi gagnavinnsla kalla á gagnaver sem eru bæði afkastamikil og orkunýtin.“

Í september luku CPP Investments og Equinix kaupum á atNorth. „Nýir eigendur tryggja félaginu langtímafjármögnun og veita okkur aðgang að alþjóðlegri reynslu og tengslaneti sem styður við frekari uppbyggingu,“ segir Bylgja. „Tækifærin felast í því að byggja gagnaver sem vaxa með þörfum viðskiptavina og nýta styrkleika Norðurlandanna: endurnýjanlega orku, svalt loftslag og stöðugt rekstrarumhverfi.“

„Við lítum á varmann sem auðlind“

Orka og orkunýtni eru stór hluti af rekstri gagnavera. Þar segir Bylgja að norrænar aðstæður skipti miklu máli. „Kalt loftslagið kælir gagnaverin á náttúrulegan hátt. Það dregur bæði úr orkunotkun og kostnaði.“

Nær öll orkan sem tölvubúnaðurinn notar verður að lokum að varma. „Víða er þeim varma einfaldlega hleypt út í umhverfið. Við lítum hins vegar á hann sem auðlind sem getur skapað verðmæti í nærsamfélaginu. Hann má til dæmis nýta til að hita íbúðar- og atvinnuhúsnæði, í gróðurhúsum til matvælaframleiðslu og í iðnaði.“

Gagnaver er í gangi allan sólarhringinn, allt árið. Það skilar því jöfnum og stöðugum varma sem hentar vel starfsemi sem þarf hita allan ársins hring. „Gott dæmi er gróðurhús við hlið gagnavers sem fær hita til ræktunar frá gagnaverinu, í stað þess að varminn fari til spillis.“

Varmanýting hugsuð frá upphafi

Til að varminn nýtist þarf að gera ráð fyrir því strax við hönnun. „Nýjustu gagnaver atNorth eru því hönnuð með varmanýtingu í huga frá upphafi. Við höfum þegar komið á varmasamstarfi á nokkrum stöðum á Norðurlöndum,“ segir Bylgja. Hún bætir við að á Íslandi verði áfram lögð áhersla á að þróa starfsemina og finna leiðir til að nýta varmann frá gagnaverunum í þágu nærsamfélagsins.

Uppbygging á öllum Norðurlöndum

Fram undan er áframhaldandi uppbygging til að mæta vaxandi eftirspurn eftir gagnaverum og afkastamikilli tölvuvinnslu. Meðal verkefna í þróun eru stór gagnaverasvæði í Kouvola í Finnlandi, Ølgod í Danmörku, Sollefteå í Svíþjóð og Haugaland í Noregi. „Svæðið í Haugaland verður fyrsta gagnaver atNorth í Noregi. Þar með verðum við með starfsemi eða uppbyggingu á öllum Norðurlöndum,“ segir Bylgja.

Nýtt sjónarhorn inn í umræðuna

Spurð hvers vegna atNorth sótti um aukaaðild að Samorku segir Bylgja að fyrirtækið vilji taka þátt í faglegu samtali um orku, veitur og innviði á Íslandi. „Rekstur gagnavera byggir á öruggu, hagkvæmu og sjálfbæru orkuumhverfi. Við höfum víðtæka reynslu af nýtingu og uppbyggingu slíkra innviða á Norðurlöndum og viljum miðla henni.“

Hún bendir á að atNorth geti komið með nýtt sjónarhorn inn í umræðu þar sem orkumál, stafræn þjónusta, atvinnuuppbygging og hringrásarlausnir mætast. „Reynsla okkar getur nýst í samtalinu um hvernig íslensk orka og innviðir geta skapað verðmæti til framtíðar. Á sama tíma vonumst við auðvitað til að læra af öðrum aðildarfyrirtækjum, efla samstarf og taka þátt í uppbyggilegu samtali um sameiginleg viðfangsefni,“ segir Bylgja að lokum.

Samorka fagnar því að fá atNorth til liðs við samtökin og býður fyrirtækið hjartanlega velkomið í hópinn.

Elma gengur til liðs við Samorku: „Mikilvægt að vera við borðið“

Elma orkuviðskipti bættist nýverið í hóp aðildarfyrirtækja Samorku og er ánægjuleg viðbót við fjölbreyttan hóp fyrirtækja innan samtakanna. Samorka leggur áherslu á að vera breið og öflug hagsmunasamtök orku- og veitufyrirtækja, þar sem ólík þekking, reynsla og sjónarhorn koma saman. Fjölbreytt aðild styrkir samtökin og skapar enn betri grundvöll fyrir samtal og samstarf um orku- og veituinnviði landsins.

En hvað gerir Elma og hvaða hlutverki gegnir fyrirtækið á íslenskum raforkumarkaði? Við fengum Katrínu Olgu Jóhannesdóttur, framkvæmdastjóra Elmu orkuviðskipta, til að segja okkur nánar frá starfseminni, tilurð fyrirtækisins og þeirri þróun sem nú á sér stað á íslenskum raforkumarkaði.

Mikilvægur innviður í íslenska orkukerfinu

„Elma er viðskiptavettvangur með raforku og mikilvægur hlekkur í íslenska orkukerfinu. Við rekum næsta-dags markað og innandagsmarkað í samstarfi við Nord Pool, n auk þess sem við bjóðum upp á vettvang fyrir lengri viðskipti og uppboð,“ Segir Katrín Olga og bætir við að hlutverk Elmu sé í raun tvíþætt.

„Annars vegar erum við markaðsvettvangur þar sem kaupendur og seljendur raforku geta átt viðskipti á gagnsæjan og hlutlausan hátt og verð myndast út frá framboði og eftirspurn. Þar geta markaðsaðilar keypt og selt raforku til að mæta þörfum sínum, nýtt tækifæri á markaði og brugðist við breytingum í framboði og eftirspurn.

Hins vegar gegnir markaðurinn mikilvægu kerfislegu hlutverki. Skammtímamarkaðir gerir markaðsaðilum kleift að bregðast við breyttum aðstæðum nær afhendingu og dregur úr því að jöfnunarorkumarkaðurinn sé nýttur sem almennur viðskiptamarkaður. Um leið gefur verðmyndunin mikilvægar upplýsingar um stöðu kerfisins hverju sinni – hvort þar sé gnótt eða skortur – og styður þannig við betri nýtingu orkunnar, meiri sveigjanleika og öruggari rekstur raforkukerfisins.“

Elma er því ekki bara vettvangur fyrir viðskipti heldur hluti af þeim innviðum sem stuðla að betri nýtingu orkunnar, auknu orkuöryggi og sterkara raforkukerfi.

„Einhvern tímann þarf einfaldlega að stökkva“

Katrín Olga segir að sú hugmynd að koma á fót skipulögðum raforkumarkaði á Íslandi hafði verið til skoðunar frá árinu 2008. Margar skýrslur hafi verið unnar, málið rætt frá ýmsum hliðum og mismunandi útfærslur skoðaðar.

„En einhvern tímann þarf einfaldlega að stökkva og taka skrefið. Það er líklega aldrei hægt að finna hinn fullkomna tímapunkt til að hefja nýjan markað. Markaðurinn þarf að fá að þróast, þátttakendur þurfa að læra á hann og traust og seljanleiki byggjast upp með tímanum.“

Hún segir að þörfin hafi verið, að þeirra mati mjög skýr. „Áður en Elma kom til sögunnar var jöfnunarorkumarkaðurinn oft nýttur sem eins konar skammtímamarkaður, en það er ekki hlutverk hans. Jöfnunarorkumarkaðurinn á fyrst og fremst að vera síðasta úrræði kerfisins til að halda jafnvægi milli framleiðslu og notkunar.

Með tilkomu Elmu hafi orðið til skipulagður skammtímamarkaður þar sem kaupendur og seljendur geti átt viðskipti með raforku nær afhendingu. „Það skapar bæði markaðslega og kerfislega virkni sem áður vantaði.“

Þá sé málið beintengt orkuöryggi. „Með betri nýtingu þeirrar orku sem þegar er til staðar, meiri sveigjanleika og skýrari verðmerkjum getum við bæði aukið orkuöryggi og styrkt kerfislegt öryggi,“ segir hún.

Byggja á norrænni reynslu en íslenskum aðstæðum

Strax í upphafi ákvað teymi Elmu að reyna ekki að byggja allt sjálf frá grunni heldur tengjast öflugum erlendum aðila, bæði Strax í upphafi ákvað teymi Elmu að reyna ekki að byggja allt sjálf frá grunni heldur tengjast öflugum erlendum aðila, bæði tæknilega og þekkingarlega. Fyrir valinu varð Nord Pool, sem hefur rekið skipulagða raforkumarkaði á Norðurlöndum og í Evrópu frá árinu 1992.

„Með því að velja þekkt og reynt norrænt viðskiptakerfi teljum við okkur geta boðið eins öruggan viðskiptavettvang og völ er á, bæði með tilliti til netöryggis og rekstraröryggis. Jafnframt er vettvangurinn notendavænn fyrir markaðsaðila.“

Katrín Olga segir samstarfið við Nord Pool þó ekki snúast eingöngu um tæknilegan rekstur. „Nord Pool rekur markaðinn fyrir okkur frá Osló, en ekki síður er mikilvæg sú þekking og reynsla sem fylgir samstarfinu. Við fáum aðgang að áratuga reynslu af rekstri raforkumarkaða, markaðshönnun, uppgjöri og þróun markaða. Það hefur skipt okkur miklu máli að íslenski markaðurinn byggi frá fyrsta degi á traustum og reyndum innviðum.“

Hún bendir á að sérstaða Elmu felist líka í því hvernig viðskiptin eru byggð upp. „Elma er miðlægur mótaðili í viðskiptunum, það er kaupandi gagnvart hverjum seljanda og seljandi gagnvart hverjum kaupanda. Með því tökum við mótaðilaáhættuna út úr viðskiptunum. Markaðsaðilar þurfa því ekki að meta lánshæfi eða greiðslugetu hvers annars áður en viðskipti fara fram, heldur treysta á sameiginlega umgjörð, reglur og uppgjör Elmu.“

Jafnframt séu viðskiptin nafnlaus og fari fram eftir sömu reglum fyrir alla. „Enginn markaðsaðili sér hver stendur hinum megin við viðskiptin og það styður bæði jafnræði og samkeppni. Verðmyndunin byggir þannig á framboði og eftirspurn en ekki á því hverjir aðilarnir eru.“

Skammtímamarkaður getur stutt við nýsköpun og orkuskipti

Hjá Elmu hefur verið lögð áhersla á að íslenski markaðurinn þurfi að þróast út frá íslenskum aðstæðum. „Þar er staðan að mörgu leyti öfug við það sem við sjáum víða í Evrópu,“ segir Katrín Olga og bendir á að evrópskir raforkumarkaðir séu mjög sterkir á skammtímahliðinni og áhersla hafi verið á að efla langtímasamninga. „Á Íslandi er hins vegar mjög stór hluti raforkunnar þegar seldur með langtímasamningum. Verkefnið hér er því fremur að auka vægi skammtímamarkaða og skapa virkari tengingu milli framboðs, eftirspurnar og raunverulegrar stöðu kerfisins hverju sinni.“

Hún segir það ekki síður skipta máli til framtíðar. „Virkur skammtímamarkaður er að mínu mati forsenda frekari nýsköpunar og þróunar í orkukerfinu og þar með orkuskipta. Ef við ætlum að nýta í meira mæli sveigjanlega orkugjafa eins og vindorku þarf að vera markaður þar sem hægt er að bregðast hratt við breytingum í framleiðslu og eftirspurn.“

Þá eigi það sama við um nýjar lausnir, „-eins og rafhlöðugeymslur, rafeldsneytislausnir, eftirspurnarsvörun og aðra tækni sem getur aukið sveigjanleika og nýtingu kerfisins.“ Slíkar lausnir þurfi bæði verðmerki og markað þar sem þær geta sýnt fram á verðmæti sitt.

„Þess vegna lítum við ekki á Elmu eingöngu sem viðskiptavettvang. Elma er hluti af þeim grunninnviðum sem þarf ef íslenska orkukerfið á að halda áfram að þróast, styðja við nýsköpun og mæta orkuskiptum næstu ára.“

Næsta verkefni að auka seljanleika

Sé litið til framtíðar segir Katrín Olga stóra verkefnið vera að auka seljanleikann á markaðinum.

„Við höfum lagt mikla vinnu í að greina hvað þarf til þess og erum nú að vinna að nokkrum málum sem við teljum geta haft áhrif. Sumt af því er innan okkar eigin áhrifasviðs og þar getum við sjálf tekið frumkvæði.“

Önnur atriði, segir hún, að kalli hins vegar á þátttöku fleiri aðila og í sumum tilvikum stuðnings stjórnvalda. „Ef við ætlum að byggja upp virkan og öflugan skammtímamarkað þarf markaðurinn í heild að sjá verðmætið í því og nægt magn þarf að fara í gegnum hann.“

Þetta sé eðlilegt næsta skref í þróuninni. „Fyrst þurfti að byggja innviðina og koma mörkuðunum af stað. Nú þurfum við að tryggja að markaðurinn verði nægilega virkur til að verða sterkur verðmyndunarvettvangur og raunverulegt verkfæri fyrir markaðsaðila og raforkukerfið.

Við teljum það mjög mikilvægt fyrir íslenska raforkukerfið. Virkur markaður segir okkur hvar við stöndum. Hann gefur merki um skort eða gnótt, auðveldar aðlögun að breytingum í framleiðslu og eftirspurn og stuðlar að því að orkan nýtist betur.“

„Það skiptir máli að vera við borðið“

Katrín Olga segir hennar eigin reynslu spila ákveðið hlutverk þegar kom að þeirri ákvörðun Elmu að gerast aðildarfyrirtæki Samorku. „Ég var formaður Viðskiptaráðs Íslands í nokkur ár og þekki því vel þá vinnu sem fer fram innan hagsmunasamtaka. Mín reynsla er sú að það skiptir miklu máli að vera við borðið en ekki standa fyrir utan.

Samorka er mikilvægur vettvangur fyrir íslenska orkugeirann og mörg af þeim viðfangsefnum sem þar eru rædd hafa bein áhrif á þróun raforkumarkaðarins. Þar eru framleiðendur, sölufyrirtæki og aðrir lykilaðilar greinarinnar saman komnir og það skiptir okkur máli að taka þátt í því samtali.“

Hún bendir á að Elma orkuviðskipti komi með sitt sjónarhorn, sjónarhorn markaðarins. „En við viljum jafnframt hlusta og læra af öðrum. Ég tel að stór verkefni í orkumálum verði best leyst með samtali og samstarfi ólíkra aðila.

Við vonum því að aðildin að Samorku geri okkur kleift að taka virkari þátt í umræðu um framtíð íslenska orkukerfisins, miðla okkar þekkingu og sjónarmiðum og jafnframt byggja upp enn sterkari tengsl við aðra aðila í greininni,“ segir Katrín Olga að lokum.

Samorka fagnar því að fá Elmu orkuviðskipti til liðs við samtökin og býður fyrirtækið hjartanlega velkomið í hópinn.

Nýr kafli í íslenskri orkusögu með gangsetningu Vaðölduvers

Merkum áfanga í íslenskri orkusögu var náð í gær þegar Vaðölduver, fyrsta vindorkuver landsins, var formlega gangsett.

Fjórar vindmyllur voru ræstar við hátíðlega athöfn á Vaðöldu en alls hafa 14 myllur verið reistar í fyrsta áfanga verkefnisins. Aðrar 14 munu bætast við á næsta ári og er stefnt að því að Vaðölduver verði komið í fullan rekstur fyrir lok árs 2027. Uppsett afl versins verður þá 120 MW.

Gangsetning Vaðölduvers markar tímamót í íslenskri orkuöflun. Með henni bætist vindorka við þá endurnýjanlegu orkukosti sem Ísland hefur byggt á um áratugaskeið. Fjölbreyttari orkuöflun styrkir raforkukerfið og eykur möguleika samfélagsins til að mæta vaxandi orkuþörf, styðja við orkuskipti og skapa ný tækifæri til verðmætasköpunar.

Mynd: Landsvirkjun
Mynd: Landsvirkjun

Að baki áfanganum liggur umfangsmikil vinna og samstillt átak starfsfólks Landsvirkjunar, verktaka og fjölmargra samstarfsaðila. Verkefnið sýnir með skýrum hætti þann kraft, metnað og tæknilega styrk sem einkennir íslenskan orkugeira.

Samorka óskar Landsvirkjun og öllum sem komið hafa að uppbyggingu Vaðölduvers innilega til hamingju með þennan sögulega áfanga.

Þingmálaskrá kynnt: Orka á þingi í vetur

Þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir 158. Löggjafarþing var birt í gær. Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra hyggst leggja fram þó nokkur mál sem snerta orku-og veitufyrirtæki með beinum og óbeinum hætti.  

Skilvirkari leyfisveitingar 

Samorka fagnar þeim áherslum sem birtast í þingmálaskrá og lúta að einföldun á seinlegum leyfisveitingarferlum. Þessi áhersla birtist víða í þingmálaskránni; í frumvarpi forsætisráðherra um einföldun regluverks, frumvörpum félags- og húsnæðismálaráðherra um breytingu á skipulagslögum og lögum um mannvirki og frumvörpum umhverfis-, orku-, og loftslagsráðherra um flýtingu uppbyggingar raforkuinnviða.  

Leyfisveitingaferli hér á landi standast ekki þau tímamörk sem gilda annars staðar á EES-svæðinu og Samorka telur brýnt að ferlin verði einfölduð og stytt án þess að slakað sé á kröfum um vandaða málsmeðferð.  

Orkuöflun til næstu 25 ára 

Fyrsta orkuöflunaráætlun stjórnvalda til næstu 25 ára á að líta dagsins ljós í janúar. Það er von Samorku að þar birtist metnaðarfull áform sem raunverulega leiði til þess að orkuframleiðendur og atvinnuvegir sjái framtíð í því að byggja hér upp raforkuframleiðslu til að mæta orkuskiptunum og framtíðaruppbyggingu atvinnulífs um allt land.  

Skýr og fyrirsjáanleg stefna er forsenda þess að fjárfestingar í orkuöflun og innviðum haldi í við þarfir samfélagsins. 

Fasteignaskattur á orkumannvirki 

Þá er boðað frumvarp um fasteignaskatt á orkumannvirki sem mun hafa bein áhrif á kostnað við orkuöflun. Þó Samorka styðji eindregið sjónarmið um að nærsamfélög njóti góðs af orkuframleiðslu, þá má slíkt ekki verða of dýru verði keypt.  

Raforkuöryggi heimila og atvinnulífs 

Von er á frumvarpi um raforkuöryggi til að tryggja að nægt framboð sé til staðar fyrir heimili og atvinnulíf. Samorka hefur lagt áherslu á að við útfærslu slíks kerfis sé jafnræðis gætt og ekki leggist óhóflegar eða of þungar byrðar á orkuframleiðendur.  

Hér verður að gæta þess að ábyrgð og hlutverk ólíkra aðila séu skýr og vel skilgreind.  

Áfallaþol og öryggi mikilvægra innviða 

Orku- og veituinnviðir eru burðarás í öryggi samfélagsins og áfallaþol þeirra og viðnámsþróttur ráða miklu um hvernig landið stendur af sér náttúruvá, netógnir og aðrar truflanir. Á þinginu eru boðuð lög um almannavarnir, ný öryggislöggjöf, lög um öryggi net- og upplýsingakerfa mikilvægra innviða og innleiðing á svokallaðri NIS2 tilskipun sem hefur það að markmiði að auka viðnámsþrótt samfélagslega mikilvægrar starfsemi gagnvart netógnum.  

Samorka leggur áherslu á að staða orku- og veitufyrirtækja í almannavarnakerfinu sé skýr og að náið samstarf verði við stjórnvöld um að skilgreina hvað telst til grunninnviða í þágu almannahagsmuna, hvaða kröfur eru gerðar til þeirra og hvernig nauðsynleg uppbygging þeirra verður fjármögnuð. 

Mikil fjárfestingarþörf í veituinnviðum 

Hitaveitur, vatnsveitur og fráveitur eru grunnþjónusta sem samfélagið treystir á daglega og standa frammi fyrir mikilli þörf fyrir fjárfestingar, hvort sem er í nýrri jarðhitaöflun, endurnýjun eldri lagna eða uppbyggingu í ört vaxandi byggðum. Rekstrar- og fjárfestingarumhverfi þessara innviða verður að tryggja að hægt sé að fjármagna og standa að nauðsynlegri uppbyggingu. Samorka kallar eftir því að þingið láti sig þessi mál varða.  

Samorka fylgist vel með framvindu mála 

Fjölda mörg önnur mál munu koma til kasta Samorku og aðildarfyrirtækja okkar í vetur sem haft geta víðtæk áhrif bæði á einstök fyrirtæki og samfélagið allt. Má þarf nefna frumvarpi um sjálfstæði Raforkueftirlitsins, breyting á lögum um stjórn vatnamála og frumvarp til laga um orkunýtni.  

Samorka er reiðubúin til samstarfs við þing og ráðuneyti um öll þessi mál. 

Nýsköpunarverðlaun Samorku 2026: Óskað eftir tilnefningum

Nýsköpun og hugmyndaauðgi hefur alla tíð verið veigamikill hluti af íslenskum orku- og veitugeira. Stórbætt lífsgæði landsmanna á síðustu áratugum má þakka nýrri þekkingu, hugviti og framsýni sem lagði grunn að sjálfbærni og verðmætasköpun í samfélaginu.

Samorka óskar nú eftir tilnefningum til Nýsköpunarverðlauna Samorku 2026. Verðlaunin verða afhent 19. nóvember og verður þetta í sjötta sinn sem þau eru veitt.

Leitað er að framúrskarandi nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum sem þróa lausnir eða verkefni á sviði orku- og veitumála. Sérstaklega er horft til verkefna sem falla undir eitt eða fleiri eftirfarandi atriða:

  1. Tæknilausnir fyrir orku- og veitugeirann.
  2. Nýsköpun sem byggir á nýtingu orku, heits vatns, neysluvatns, fráveitu eða annarra auðlindastrauma.
  3. Lausnir sem styðja við orkuskipti.
  4. Lausnir sem stuðla að því að loftslagsmarkmið náist.
  5. Hugmyndir og viðskiptaáætlanir sem eru hagkvæmar, raunhæfar og líklegar til árangurs.

Óháð dómnefnd fagfólks úr orku- og veitugeiranum velur úr þeim tilnefningum sem berast. Fyrirtækjum er velkomið að tilnefna sig sjálf.

Við tilnefningu skal fylla út rafrænt form og gera grein fyrir fyrirtækinu, lausninni sem það hefur þróað, virðissköpun hennar og þeim áhrifum sem hún getur haft.

Frestur til að senda inn tilnefningar er til og með 15. október 2026 og farið verður með allar tilnefningar sem trúnaðarmál.

Fyllið út tilnefningarformið hér

Orku- og veitufyrirtæki landsins standa að Nýsköpunarverðlaununum og koma því ekki til greina sem verðlaunahafar.

Handhafi Nýsköpunarverðlauna Samorku 2025 var SnerpaPower.

Fyrri verðlaunahafar:

Vel sóttur morgunverðarfundur VAFRÍS og Samorku

Morgunverðarfundurinn „Fráveitutilskipun ESB -séð frá Noregi“ var vel sóttur en hann fór fram í Húsi atvinnulífsins 25. ágúst. Vatns- og fráveitufélag Íslands (VAFRÍS) boðaði til fundarins í samstarfi við Samorku.

Á fundinum fjölluðu Johanne Marie Olaussen, sérfræðingur hjá Sambandi norskra sveitarfélaga (KS), og Elisabeth Lyngstad, sviðsstjóri fráveituhreinsunar hjá Norsk Vann, um fráveitutilskipun Evrópusambandsins frá norsku sjónarhorni. Umfjöllunin tengdist væntanlegri upptöku tilskipunarinnar í EES-samninginn og gaf innsýn í sjónarmið norskra sveitarfélaga og fráveitugeirans.

Efni af fundinum aðgengilegt

Hér að neðan má horfa á upptöku af fundinum í heild sinni og nálgast glærur frummælenda.

Hér má finna glærur úr fyrirlestri Elisabeth Lyngstad, NorskVann.

Samorka þakkar gestum og öðrum áhugasömum fyrir sýndan áhuga, frummælendum fyrir fróðleg erindi og VAFRÍS fyrir ánægjulegt samstarf við undirbúning og framkvæmd fundarins.

Innganga í ESB hefði óveruleg áhrif á íslenska orkulöggjöf

Innganga Íslands í Evrópusambandið (ESB) myndi hafa óveruleg áhrif á orkulöggjöfina hér á landi þar sem Ísland er nú þegar aðili að henni að verulegu leyti í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið (EES).

Þetta kemur m.a. fram í nýrri álitsgerð um forræði á náttúruauðlindum og fleira í ljósi reglna Evrópuréttar sem dr. Gunnar Þór Pétursson, dr. Hafsteinn Dan Kristjánsson og dr. Margrét Einarsdóttir, prófessorar við Lagadeild Háskólans í Reykjavík, tóku saman að beiðni ríkisstjórnarinnar.

Í álitsgerðinni er gerð grein fyrir ákvæðum sáttmála Evrópusambandsins um náttúruauðlindir og áhrifum á forræði aðildarríkja á náttúruauðlindum, samkvæmt fréttatilkynningu forsætisráðuneytisins. Fjallað er um það svigrúm sem er fyrir hendi samkvæmt gildandi ESB-rétti til að taka tillit til mikilvægra þjóðarhagsmuna, sérkenna og sérstöðu aðildarríkja. Þá er fjallað um undanþágur sem aðildarríki hafa samið um, eftir því sem við á. Fjallað er sérstaklega um sjávarútvegsmál og orkumál.

Ísland þegar aðili að orkulöggjöf ESB að mestu leyti

Höfundar álitsgerðarinnar benda á að orkulöggjöf ESB falli undir gildissvið EES-samningsins að öðru leyti en að því er varðar álagningu orkuskatta. Í þeim málaflokki þurfi þó einróma samþykki fyrir setningu afleiddrar löggjafar.

“Innganga Íslands í ESB myndi því hafa óveruleg áhrif á orkulöggjöfina hér á landi þar sem Ísland er nú þegar aðili að henni að öllu verulegu leyti,“ segir í álitsgerðinni.

Þar kemur einnig fram að allir fyrri orkupakkar ESB hafi verið teknir upp í EES-samninginn og innleiddir í íslenskan rétt. Hreinorkupakkinn, svonefndur fjórði orkupakki, sé nú í upptökuferli á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, þótt hluti hans hafi þegar verið tekinn upp í EES-samninginn.

Yfirráð yfir orkuauðlindum áfram hjá aðildarríkjunum

Í álitsgerðinni segir:

„Meginmarkmið orkustefnu ESB er að koma á fót samkeppnishæfum innri markaði með orku, tryggja orkuöryggi og stuðla að sjálfbærni. Yfirráð yfir auðlindinni í hverju aðildarríki fyrir sig og ávinningur af henni er hins vegar í höndum aðildarríkjanna sjálfra. Þá hafa aðildarríkin val um það hvort orkuauðlindir þeirra séu í opinberri eigu eða einkaeigu.“

Aðildarríkjunum beri þó að fylgja reglum innri markaðarins, meðal annars um frjálst flæði vara, fólks, þjónustu og fjármagns, bann við mismunun og samkeppni.

„Þetta þýðir t.d. að óheimilt er að mismuna íslenskum ríkisborgara og ríkisborgara frá öðru EES/EFTA-ríki eða ESB-ríki að því er varðar kaup einkaaðila á orkufyrirtækjum eða annars konar nýtingu orkuauðlinda hér á landi,“ segir í álitsgerðinni.

ESB gæti ekki knúið Ísland til að leggja sæstreng

Höfundarnir komast jafnframt að þeirri niðurstöðu að ESB hafi ekki heimild til að leggja samtengil, til dæmis sæstreng, milli Íslands og annarra aðildarríkja gegn vilja íslenskra stjórnvalda. Sambandið geti heldur ekki fyrirskipað að Ísland leggi slíkan samtengil til að tengjast innri raforkumarkaði þess. Engin afleidd löggjöf hafi enda verið sett sem feli í sér slíka skyldu.

Þrátt fyrir takmarkaðar valdheimildir að þessu leyti sé þó ljóst að ESB hafi áhuga á samtengingu orkumarkaða með það að markmiði að tryggja orkuöryggi aðildarríkjanna.

„Meginreglan um samstöðu í orkumálum (e. energy solidarity) fékk aukið vægi í kjölfar innrásarstríðs Rússlands í Úkraínu með tilheyrandi orkukreppu í Evrópu,“ segir í álitsgerðinni.

Þar er einnig bent á að Ísland hafi fengið undanþágur frá ákveðnum gerðum eða hluta þeirra á grundvelli EES-samningsins. Undanþágurnar byggist á einstakri stöðu Íslands á sviði orkumála, sem yrði haldið á lofti ef til aðildarviðræðna kæmi, samkvæmt áliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá árinu 2026.

Hægt er að lesa fréttatilkynningu forsætisráðuneytisins og álitsgerðina í heild sinni hér:

https://www.stjornarradid.is/default.aspx?pageid=e5cf150d-33a7-11e6-80c7-005056bc217f&newsid=a5cecc29-9bcb-11f1-b8a9-005056bcde1f

Hyggjast helminga uppbyggingartíma raforkunets

Norska ríkisstjórnin hefur kynnt umfangsmiklar aðgerðir sem eiga að hraða uppbyggingu raforkuframleiðslu og raforkunets. Meðal þeirra eru tveggja ára hámarksafgreiðslutími leyfisumsókna, einfaldari rannsóknar- og matskröfur og aukin forgangsröðun mikilvægustu orku- og netframkvæmda landsins.

Markmið ríkisstjórnarinnar er að helminga þann tíma sem fer í undirbúning, leyfisveitingar og uppbyggingu landsflutningskerfis og svæðisneta. Þegar norska raforkunetsnefndin skilaði skýrslu árið 2022 var talið að ferlið gæti tekið allt að 14 ár fyrir stærstu flutningslínurnar.

Jonas Gahr Støre, forsætisráðherra Noregs, segir eftirspurn eftir raforku og flutningsgetu hafa aukist hratt án þess að uppbyggingin hafi fylgt eftir. Nauðsynlegt sé að einfalda regluverkið og draga úr skrifræði til að tryggja samkeppnishæf raforkuverð, styðja við atvinnu- og iðnaðaruppbyggingu og draga úr losun.

Tveggja ára hámarksafgreiðslutími og einfaldari ferlar

Meðal fyrirhugaðra aðgerða eru:

  • Einfalda meðferð sveitarfélaga á vindorkumálum á landi, m.a. með því að afnema kröfu um deiliskipulag.
  • Lögfesta rétt sveitarfélaga til að samþykkja eða hafna vindorkuuppbyggingu.
  • Hvetja sveitarfélög til að leggja betur til hliðar svæði fyrir endurnýjanlega orkuframleiðslu, sérstaklega á stórum iðnaðar- og atvinnusvæðum og þar sem gert er ráð fyrir mikilli raforkunotkun.
  • Einfalda rannsóknar- og matskröfur.
  • Ríkið mun aðstoða sveitarfélög og fylki við uppbyggingu nýrrar raforkuframleiðslu og þróun flutnings- og dreifikerfa.
  • Heimila undanþágur frá kröfum um umhverfismat fyrir tiltekin mjög brýn samfélagslega mikilvæg verkefni.
  • Fella niður kröfur um tiltekin rannsóknarefni sem ekki tengjast umhverfisáhrifum.
  • Einfalda mat á orku- og netframkvæmdum.
  • Setja tveggja ára hámarksafgreiðslutíma fyrir leyfisveitingar bæði vegna netframkvæmda og nýrrar raforkuframleiðslu.
  • Krefjast þess að umhverfisyfirvöld forgangsraði orkutengdum málum.

Skýrara hlutverk sveitarfélaga í vindorkumálum

Katrín Helga Hallgrímsdóttir, lögfræðingur hjá Samorku, segir tillögurnar sýna skýrt hversu brýn þörf sé á hraðari uppbyggingu grænnar orku.

„Tillögur norskra stjórnvalda um einföldun og hraðari uppbyggingu grænnar orku endurspegla vel hversu brýn þörfin er. Þetta er raunveruleiki sem við þurfum að horfast í augu við, rétt eins og frændur okkar í Noregi. Þarna birtast skýr áform um tveggja ára hámarksafgreiðslutíma leyfisumsókna, sem Samorka og íslensk orku- og veitufyrirtæki hafa lengi kallað eftir hér á landi.“

Katrín bendir jafnframt á að tillögurnar feli meðal annars í sér einfaldari rannsóknar- og matskröfur, einfaldari skipulagsvinnu og hvata fyrir sveitarfélög til að taka frá svæði fyrir græna orkuframleiðslu í tengslum við iðnaðar- og atvinnusvæði.

„Við munum fylgjast vel með framgangi þessara mála í Noregi. Þar verða vafalítið gerðar lagabreytingar sem skynsamlegt verður fyrir okkur að líta til,“ segir Katrín.

Ríkisstjórnin hyggst jafnframt einfalda leyfisferli vindorku á landi. Sveitarfélög halda rétti sínum til að samþykkja eða hafna vindorkuverkefnum en eiga að fá tekjur af þeim fyrr en nú. Þau verða jafnframt hvött til að skipuleggja svæði fyrir endurnýjanlega orkuframleiðslu, einkum þar sem gert er ráð fyrir nýrri atvinnustarfsemi eða mikilli raforkunotkun.

Græn orka forsenda samkeppnishæfni og orkuskipta

Norska ríkisstjórnin leggur áherslu á að nægt framboð endurnýjanlegrar orku og öflugt raforkunet séu forsendur orkuskipta, samkeppnishæfni, atvinnuuppbyggingar og viðnámsþróttar samfélagsins.

Aðgerðirnar eiga margt sameiginlegt með þeirri umræðu sem nú fer fram á Íslandi og þeim breytingum sem íslensk stjórnvöld hafa ráðist í eða boðað. Þær undirstrika jafnframt að hraðari uppbygging grænnar orku kallar á skýrari ferla, markvissari forgangsröðun og áframhaldandi umbætur á regluverki. 

Nánar um málið: https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/regjeringen-tar-store-grep-for-raskere-utbygging-av-kraft-og-stromnett/id3169878/

Áhugaverðar niðurstöður frá Menntadegi Atvinnulífsins

Ríkjandi traust til menntakerfisins meðal aðildarfyrirtækja Samorku

Ný könnun, sem gerð var fyrir Menntadag atvinnulífsins á vegum Samtaka atvinnulífsins, sýnir að aðildarfyrirtæki Samorku í orku- og veitugeiranum hafa meiri trú á getu íslenska menntakerfisins til að mæta þörfum atvinnulífsins en fyrirtæki í öðrum geirum atvinnulífsins.

Á sama tíma gera fyrirtækin ráð fyrir áframhaldandi uppbyggingu á næstu árum, hafa minni áhyggjur af því að skortur á mannauði hamli vexti og sjá víða tækifæri í nýrri tækni. Niðurstöðurnar draga upp mynd af geira sem byggir á sterkri sérþekkingu og virðist almennt vel í stakk búinn til að takast á við þær breytingar sem framundan eru.

Traust til menntakerfisins sker sig úr

Niðurstöðurnar sýna að aðildarfyrirtæki Samorku bera meira traust til getu menntakerfisins til að mæta færniþörfum atvinnulífsins en fyrirtæki almennt. Þegar spurt var hversu vel menntakerfið uppfyllti færniþarfir fyrirtækis þeirra í dag töldu 75% svarenda innan Samorku að það gerði það mjög vel eða frekar vel. Til samanburðar var hlutfallið um 45% meðal fyrirtækja í atvinnulífinu í heild.

Svipuð mynd kemur fram þegar horft er til næstu fimm ára. Tveir af hverjum þremur fyrirtækjum innan Samorku telja að menntakerfið muni uppfylla færniþarfir þeirra vel eða frekar vel til framtíðar, á meðan um 42% fyrirtækja í heild hafa sömu skoðun. Fyrirtæki í orku- og veitugeiranum virðast því almennt vera bjartsýnni á getu menntakerfisins til að þróast í takt við þarfir vinnumarkaðarins en atvinnulífið almennt.

Þetta vekur athygli í ljósi þess að starfsemi aðildarfyrirtækja Samorku byggir að miklu leyti á sérhæfðri verkfræðiþekkingu, tæknimenntun og faglærðu starfsfólki. Þar sem kröfur til sérþekkingar eru miklar mætti ætla að fyrirtækin væru sérstaklega viðkvæm fyrir skorti á hæfni en niðurstöðurnar benda frekar til þess að þau upplifi góða tengingu milli menntunar og þeirra þarfa sem starfsemin kallar á.

Færri telja skort á mannauði hamla framtíðarvexti


Þrátt fyrir umfangsmikil verkefni sem framundan eru í tengslum við orkuskipti, rafvæðingu og uppbyggingu innviða virðast fyrirtækin almennt hafa minni áhyggjur af aðgengi að starfsfólki en áður. Nú telja um 24% fyrirtækja innan Samorku að skortur á mannauði muni standa í vegi fyrir vexti þeirra á næstu fimm árum, samanborið við 38% hlutfall árið áður.


Þetta er athyglisverð þróun því á sama tíma gera fyrirtækin almennt ráð fyrir auknum umsvifum. Rúmlega helmingur fyrirtækjanna, eða um 56%, gerir ráð fyrir að fjölga starfsfólki á næstu fimm árum en aðeins um 4% sjá fram á fækkun starfa. Fyrirtækin virðast því horfa bjartsýn til framtíðar og hafa meiri trú en áður á að þeim takist að manna þau störf sem verða til vegna aukinna umsvifa.

Sterk tengsl við menntakerfið


Niðurstöðurnar benda einnig til þess að fyrirtækin hafi byggt upp virk tengsl við menntakerfið. Tæplega 60% fyrirtækja innan Samorku eru í samstarfi við skóla eða nemendur með beinum hætti. Samstarfið getur falist í starfsnámi, verkefnavinnu, kynningum á starfsgreinum, vettvangsheimsóknum eða öðrum leiðum sem tengja saman nám og starf.


Fyrir atvinnugrein sem byggir á sérhæfðri þekkingu getur slíkt samstarf skipt miklu máli. Það auðveldar fyrirtækjum að kynna starfsemi sína fyrir komandi kynslóðum og gefur jafnframt nemendum betri innsýn í þau störf og þá hæfni sem atvinnulífið kallar eftir. Þegar þessar niðurstöður eru skoðaðar samhliða jákvæðu mati fyrirtækjanna á menntakerfinu er eðlilegt að velta fyrir sér hvort sterk tengsl milli atvinnulífs og menntastofnana séu hluti af skýringunni.

Tækniþróun talin skapa tækifæri

Könnunin sýnir jafnframt að fyrirtækin horfa jákvætt til tæknibreytinga. Níu af hverjum tíu fyrirtækjum innan Samorku telja að tækifæri til að nýta gervigreind í starfsemi sinni séu mikil eða frekar mikil. Á sama tíma segja rúmlega átta af hverjum tíu að notkun gervigreindar hafi aukist á síðasta ári.

Þegar spurt var um notkunarsvið kom fram að fyrirtækin nýta tæknina helst til gagnagreiningar og stefnumótunar, en einnig í þjónustu, upplýsingavinnslu og öðrum verkefnum sem styðja við rekstur og ákvarðanatöku. Þá telja flest fyrirtækin að gervigreind muni hafa veruleg áhrif á samkeppnismarkaði þeirra á næstu árum. Niðurstöðurnar benda því til þess að tæknibreytingar séu ekki aðeins taldar hafa áhrif í framtíðinni heldur séu þær þegar farnar að móta starfsemi fyrirtækjanna.

Geiri sem byggir á þekkingu og framtíðarsýn

Þegar niðurstöðurnar eru skoðaðar í heild birtist nokkuð skýr mynd. Fyrirtæki innan Samorku hafa meiri trú á getu menntakerfisins til að mæta færniþörfum þeirra en fyrirtæki almennt, þau telja síður að skortur á mannauði muni hamla vexti og gera ráð fyrir áframhaldandi fjölgun starfsfólks á næstu árum. Samhliða því eru fyrirtækin virk í samstarfi við menntakerfið og sjá víðtæk tækifæri í nýrri tækni.

Á tímum þegar hæfni, þekking og aðgengi að starfsfólki eru meðal mikilvægustu samkeppnisþátta fyrirtækja benda niðurstöðurnar til þess að fyrirtæki innan Samorku telji sig almennt standa vel að vígi. Þar sker sérstaklega úr hversu jákvætt þau meta getu menntakerfisins til að mæta bæði núverandi og framtíðarþörfum geirans.