Nýtt af nálinni

Ríkjandi traust til menntakerfisins meðal aðildarfyrirtækja Samorku

Ný könnun, sem gerð var fyrir Menntadag atvinnulífsins á vegum Samtaka atvinnulífsins, sýnir að aðildarfyrirtæki Samorku í orku- og veitugeiranum hafa meiri trú á getu íslenska menntakerfisins til að mæta þörfum atvinnulífsins en fyrirtæki í öðrum geirum atvinnulífsins.

Á sama tíma gera fyrirtækin ráð fyrir áframhaldandi uppbyggingu á næstu árum, hafa minni áhyggjur af því að skortur á mannauði hamli vexti og sjá víða tækifæri í nýrri tækni. Niðurstöðurnar draga upp mynd af geira sem byggir á sterkri sérþekkingu og virðist almennt vel í stakk búinn til að takast á við þær breytingar sem framundan eru.

Traust til menntakerfisins sker sig úr

Niðurstöðurnar sýna að aðildarfyrirtæki Samorku bera meira traust til getu menntakerfisins til að mæta færniþörfum atvinnulífsins en fyrirtæki almennt. Þegar spurt var hversu vel menntakerfið uppfyllti færniþarfir fyrirtækis þeirra í dag töldu 75% svarenda innan Samorku að það gerði það mjög vel eða frekar vel. Til samanburðar var hlutfallið um 45% meðal fyrirtækja í atvinnulífinu í heild.

Svipuð mynd kemur fram þegar horft er til næstu fimm ára. Tveir af hverjum þremur fyrirtækjum innan Samorku telja að menntakerfið muni uppfylla færniþarfir þeirra vel eða frekar vel til framtíðar, á meðan um 42% fyrirtækja í heild hafa sömu skoðun. Fyrirtæki í orku- og veitugeiranum virðast því almennt vera bjartsýnni á getu menntakerfisins til að þróast í takt við þarfir vinnumarkaðarins en atvinnulífið almennt.

Þetta vekur athygli í ljósi þess að starfsemi aðildarfyrirtækja Samorku byggir að miklu leyti á sérhæfðri verkfræðiþekkingu, tæknimenntun og faglærðu starfsfólki. Þar sem kröfur til sérþekkingar eru miklar mætti ætla að fyrirtækin væru sérstaklega viðkvæm fyrir skorti á hæfni en niðurstöðurnar benda frekar til þess að þau upplifi góða tengingu milli menntunar og þeirra þarfa sem starfsemin kallar á.

Færri telja skort á mannauði hamla framtíðarvexti

Þrátt fyrir umfangsmikil verkefni sem framundan eru í tengslum við orkuskipti, rafvæðingu og uppbyggingu innviða virðast fyrirtækin almennt hafa minni áhyggjur af aðgengi að starfsfólki en áður. Nú telja um 24% fyrirtækja innan Samorku að skortur á mannauði muni standa í vegi fyrir vexti þeirra á næstu fimm árum, samanborið við 38% hlutfall árið áður.

Þetta er athyglisverð þróun því á sama tíma gera fyrirtækin almennt ráð fyrir auknum umsvifum. Rúmlega helmingur fyrirtækjanna, eða um 56%, gerir ráð fyrir að fjölga starfsfólki á næstu fimm árum en aðeins um 4% sjá fram á fækkun starfa. Fyrirtækin virðast því horfa bjartsýn til framtíðar og hafa meiri trú en áður á að þeim takist að manna þau störf sem verða til vegna aukinna umsvifa.

Sterk tengsl við menntakerfið

Niðurstöðurnar benda einnig til þess að fyrirtækin hafi byggt upp virk tengsl við menntakerfið. Tæplega 60% fyrirtækja innan Samorku eru í samstarfi við skóla eða nemendur með beinum hætti. Samstarfið getur falist í starfsnámi, verkefnavinnu, kynningum á starfsgreinum, vettvangsheimsóknum eða öðrum leiðum sem tengja saman nám og starf.

Fyrir atvinnugrein sem byggir á sérhæfðri þekkingu getur slíkt samstarf skipt miklu máli. Það auðveldar fyrirtækjum að kynna starfsemi sína fyrir komandi kynslóðum og gefur jafnframt nemendum betri innsýn í þau störf og þá hæfni sem atvinnulífið kallar eftir. Þegar þessar niðurstöður eru skoðaðar samhliða jákvæðu mati fyrirtækjanna á menntakerfinu er eðlilegt að velta fyrir sér hvort sterk tengsl milli atvinnulífs og menntastofnana séu hluti af skýringunni.

Tækniþróun talin skapa tækifæri

Könnunin sýnir jafnframt að fyrirtækin horfa jákvætt til tæknibreytinga. Níu af hverjum tíu fyrirtækjum innan Samorku telja að tækifæri til að nýta gervigreind í starfsemi sinni séu mikil eða frekar mikil. Á sama tíma segja rúmlega átta af hverjum tíu að notkun gervigreindar hafi aukist á síðasta ári.

Þegar spurt var um notkunarsvið kom fram að fyrirtækin nýta tæknina helst til gagnagreiningar og stefnumótunar, en einnig í þjónustu, upplýsingavinnslu og öðrum verkefnum sem styðja við rekstur og ákvarðanatöku. Þá telja flest fyrirtækin að gervigreind muni hafa veruleg áhrif á samkeppnismarkaði þeirra á næstu árum. Niðurstöðurnar benda því til þess að tæknibreytingar séu ekki aðeins taldar hafa áhrif í framtíðinni heldur séu þær þegar farnar að móta starfsemi fyrirtækjanna.

Geiri sem byggir á þekkingu og framtíðarsýn

Þegar niðurstöðurnar eru skoðaðar í heild birtist nokkuð skýr mynd. Fyrirtæki innan Samorku hafa meiri trú á getu menntakerfisins til að mæta færniþörfum þeirra en fyrirtæki almennt, þau telja síður að skortur á mannauði muni hamla vexti og gera ráð fyrir áframhaldandi fjölgun starfsfólks á næstu árum. Samhliða því eru fyrirtækin virk í samstarfi við menntakerfið og sjá víðtæk tækifæri í nýrri tækni.

Á tímum þegar hæfni, þekking og aðgengi að starfsfólki eru meðal mikilvægustu samkeppnisþátta fyrirtækja benda niðurstöðurnar til þess að fyrirtæki innan Samorku telji sig almennt standa vel að vígi. Þar sker sérstaklega úr hversu jákvætt þau meta getu menntakerfisins til að mæta bæði núverandi og framtíðarþörfum geirans.

Ráðstefna Öryggisráðs Samorka um Human and Organisational Performance (HOP) fór fram í gær við afar góðar undirtektir. Mæting fór fram úr væntingum og var salurinn yfirfullur af áhugasömum þátttakendum víðsvegar að úr samfélaginu, orku- og veitugeiranum.

Skipuleggjendur þakka kærlega fyrir góða þátttöku og hlakka til að taka á móti gestum á næstu viðburðum á vegum Samorku.

Samkeppnishæfni Íslands og samstarf atvinnulífs og stjórnvalda til að efla öryggi var rauði þráðurinn á ársfundi Samorku í gær 17. mars undir yfirskriftinni „Uppbygging á óvissutímum. Eflum áfallaþol ómissandi innviða.“ 

Ómissandi innviðir líklegt skotmörk

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra sagði á fundinum að öryggisumhverfi Evrópu væri að breytast hratt og við gætum ekki lokað augunum fyrir fjölþáttaógnum sem að okkur steðja. „Ef árás yrði gerð á Ísland yrði hún að mínu mati ekki í formi hefðbundins landhernaðar heldur atlaga að innviðum,“ sagði utanríkisráðherra en tók líka fram að íslenskt samfélag stæði vel að vígi að mörgu leyti. 

Hins vegar gætum við ekki leyft okkur að vera kærulaus og því skipti meira máli en nokkru sinni að byggja upp áfallaþol ómissandi innviða. Það væri t.d. ein megin áherslan i nýrri stefnu um öryggis- og varnarmál. Þorgerður Katrín sagði að þessi uppbygging væri sameiginlegt verkefni stjórnvalda og atvinnulífsins og hjá fyrirtækjunum væri að finna mikla þekkingu og reynslu. 

Við stöndum á sterkum grunni

„Við erum ekki hér til að hræða heldur til að vakna því orku- og veitukerfin eru fyrsta varnarlínan ef eitthvað kemur upp á,“ sagði Sólrún Kristjánsdóttir, stjórnarformaður Samorku, í upphafi ársfundarins. Hún benti á að orku- og veitufyrirtæki hér á landi standi frammi fyrir mikilli uppbyggingu á næstu árum, fjárfestingum sem nemi hundruðum milljarða króna. Til að ráðast í þær þurfi hugrekki og réttu umgjörðina svo styrkja megi  innviðina á þeim hraða sem alþjóðlega umhverfið krefst.

 „Það er áskorun að takast á við þetta verkefni og mikilvægt að viðhalda líka samkeppnishæfni Íslands,“ sagði Finnur Beck framkvæmdastjóri Samorku. „Við stöndum á sterkum grunni, við leysum þessar áskoranir og það er mikill metnaður innan geirans enda tækifærin fyrir Ísland ærin,“ sagði Finnur. 

Skemmdarverk hafa margfaldast

„Áfallaþol þarf að vera hluti af þjóðaröryggi og fælingarmætti gagnvart ógnum. Til að ná því takmarki þarf sameiginlega nálgun stjórnvalda og samfélagsins alls,“ sagði Charlie Edwards, sérfræðingur í stefnumótun og þjóðaröryggi hjá International Institute for Strategic Studies hugveitunni, í erindi sínu. 

Hann benti á hvernig skemmdarverk á innviðum í Evrópu sem rekja má til rússneskra stjórnvalda hafi margfaldast frá allsherjar innrás Rússlands í Úkraínu fyrir fjórum árum. 

Edwards sagði mikilvægt fyrir íslenska orku- og veitugeirann að kortleggja mögulega veikleika, efla stöðuga vöktun, auka skilvirka deilingu upplýsinga og stjórnvöld eigi að setja í forgang nokkur lykil verkefni sem verði þá hrint í framkvæmd. 

Mikill meirihluti telur breytingar á regluverki nauðsynlegar

Lagaumgjörð orku- og veitugeirans var einnig í brennidepli á fundinum. Þannig töldu 90% svarenda í spurningakönnun meðal aðildarfélaga Samorku að breytingar á regluverki væru nauðsynlegar til að þau gætu sinnt sínu hlutverki. „Einföldum leyfisveitingaferla er aðildarfélögum þar efst í huga,“ sagði Jón Gunnarsson, verkefnisstjóri greiningar hjá Samorku þegar hann kynnti niðurstöðurnar. 

Katrín Helga Hallgrímsdóttir lögfræðingur Samorku benti á að orku- og veitugeirinn þyrfti að standa jafnfætis fjarskiptum og vegakerfi þegar kæmi að heimildum til að vernda innviði og byggja þá upp.

Ljóst er að orku- og veitufyrirtæki hér á landi hafa ekki setið auðum höndum í að styrkja áfallaþol. „Dreifiveitur og flutningsfyrirtæki hafa eflt mjög varnir sínar á undanförnum árum og við megum vera stolt af þeirri uppbyggingu,“ sagði Hanna Björg Konráðsdóttir, skrifstofustjóri Raforkueftirlitsins en sagði það líka mjög mikilvægt að koma á samstarfshópi orku- og veitugeirans og stjórnvalda til að kortleggja stöðuna og setja fram heildstæða áætlun um frekari uppbyggingu. 

Öryggislöggjöf í vinnslu

Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra gerði endurskoðun laga um almannavarnir að umtalsefni og sagði mikilvægt að skerpa á því að ógnir og áföll gætu líka verið af manna völdum.

 „Það þarf líka að setja öryggislöggjöf, til að ramma inn samfélagslega hagsmuni og vinna við að smíða hana er hafin í dómsmálaráðuneytinu,“ sagði ráðherra, aðspurð um skýrslu stjórnvalda um áfallaþol á grunni sjö viðmiða Atlantshafsbandalagsins en þar er m.a. er fjallað um lagaumhverfi á þessu sviði. 

Sterk í baráttunni fyrir loftslagið

„Við viljum nýta tækifærin til frekari lífskjarasóknar,“ sagði Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í spjalli við Hafdísi Helgu Helgadóttur, upplýsingafulltrúa Samorku.

„Við eigum að fullnýta þá orku sem við höfum þegar sótt, styrkja flutningskerfið og halda áfram að afla nýrrar orku auk þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda,“ sagði Bjarni. Loftslagsbreytingar voru einmitt ofarlega á baugi í erindi Hildigunnar Thorsteinsson forstjóra Veðurstofu Íslands, sem benti m.a. á áhrif hlýinda og þurrka á orkuforða jökla og vatnsbúskap. 

„Við erum búin að skipuleggja samfélag okkar fyrir loftslagið sem var, nú verðum að skipuleggja okkur fyrir loftslag framtíðarinnar,“ sagði Hildigunnur. 

Þurfum að tryggja orkusjálfstæði

Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis- orku og loftslagsráðherra, rakti í ræðu sinni margvíslega stefnumótun og aðgerðir stjórnvalda til að einfalda og bæta lagaumhverfi orku- og veitugeirans, vernda vatnsgæði og efla enn frekar nýtingu jarðhita auk þess að auka framboð á raforku. 

Hann sagði líka að hægt væri að draga lærdóm af áhrifum stríðsins sem nú geisar í Mið-Austurlöndum á orkumarkaði heimsins. „Við þurfum að halda áfram orkuskiptunum af fullum þunga, þannig tryggum við orkusjálfstæði, orkufullveldi og áfallaþol íslands á óvissutímum,“ sagði umhverfis- orku og loftslagsráðherra á ársfundi Samorku 2026. 

Hér að neðan má sjá svipmyndir af fundinum:

Hér er hægt að fylgjast með streymi frá ársfundi Samorku sem hefst kl. 13 í Borgarleikhúsinu.