Hitaveita

Hópur þingmanna á Evrópuþinginu hefur þrýst á framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að leggja fram sérstaka aðgerðaáætlun um nýtingu jarðhita. Forseti Framkvæmdastjórnar ESB, Ursula von der Leyen hefur bent á stefnumótun og fyrirhugaðar aðgerðir til að efla jarðhitanýtingu  en hinsvegar bólar enn ekki á sjálfstæðri aðgerðaáætlun.

Þingmennirnir skrifuðu forseta framkvæmdastjórnarinnar Ursulu von der Leyen í vor og rifjuðu upp að á Evrópuþinginu væri mikill pólitískur stuðningur við aukna nýtingu jarðhita. Áskoranir sem ESB stæði frammi fyrir í alþjóðlegu efnahags- og öryggisumhverfi kölluðu líka á skýrar aðgerðir til að jarðhiti yrði lykil orkugjafi og því væri tímabært að framkvæmdastjórnin birti sérstaka aðgerðaáætlun í samræmi við óskir Evrópuþingsins og orkumálaráðherra ESB. Þingmennirnir sögðu að samkvæmt sínum upplýsingum væri þegar búið að skrifa drög að þessari áætlun en með birtingu hennar væru send skýr skilaboð til fjárfesta, fyrirtækja og neytenda.

Ursula von der Leyen svaraði bréfi þingmannanna nú í byrjun október og sagði að stuðningur þingmannanna við aukna nýtingu jarðhita væri í samræmi við markmið framkvæmdastjórnarinnar um orkuöryggi, hagstætt orkuverð og orkuskipti.  Forseti framkvæmdastjórnarinnar minnti á AccelerateEU yfirlýsingu ESB sem birt var fyrr á árinu en þar er að finna áherslur til að hraða nýtingu jarðhita og ryðja úr vegi hindrunum á því sviði. Þá gat von der Leyen um rafvæðingaráætlun ESB, (Electrification  Action Plan) sem birt var í sumar og dregur fram sóknarfæri í nýtingu jarðhita til orkuöflunar. Hún benti á að í rafvæðingaráætluninni væri einnig greint frá því fyrirhuguðum samráðsvettvangi „European Geothermal Stakeholder Partnership“ (GSP) sem framkvæmdastjórnin hyggst koma á fót ekki síðar en á fyrsta ársfjórðungi 2027. GSP  á að vera vettvangur til að safna saman sérfræðingum á þessu svið. Viðfangefni þeirra verði m.a. hvernig best sé að  halda utan um rannsóknargögn, móta stefnu í einstökum ríkjum um nýtingu jarðhita, koma á  árangursríkum vinnubrögðum í leyfisveitingum og fjármögnun, efla sérfræðikunnáttu og ná víðtækri samfélagslegri sátt um nýtingu jarðhita.

Samorka fylgist grannt með þessari þróun og hefur upplýst lykil aðildarfyrirtæki um það sem efst er á baugi hverju sinni.  Ísland er í fremstu röð í nýtingu jarðhita og fyrirtæki innan vébanda Samorku hafa komið á framfæri sjónarmiðum sínum, bæði við EGEC, evrópsku jarðhitasamtökin og einnig við framkvæmdastjórn ESB með milligöngu Evrópuskrifstofu Samorku í Brussel.  Vonir eru bundnar við „Geothermal Stakeholder Partnership“ en eftir stendur að framkvæmdastjórnin þarf að birta sem fyrst sérstaka aðgerðaáætlun um nýtingu jarðhita sem tekur m.a. mið af þekkingu og reynslu við nýtingu jarðhita hér á landi. Embættismenn hjá framkvæmdastjórninni hafa staðfest við fulltrúa EGEC að áætlunin væri enn á stefnuskránni en betur má ef duga skal.

Evrópusambandið mun birta aðgerðaáætlun sína um nýtingu jarðhita þann 19. maí n.k. samkvæmt upplýsingum frá EGEC – evrópsku jarðhitasamtökunum sem Samorka er aðili að. Forseti framkvæmdastjórnar ESB, Ursula von der Leyen, hefur einnig staðfest að áætlunin sé væntanleg að því er Euracitiv fréttamiðillinn greinir frá.  Fulltrúi Samorku hvatti framkvæmdastjórnina til að setja fram metnaðarfulla aðgerðaætlun, í pallborði með fulltrúa ESB og fleirum á ráðstefnu hér í Brussel 25. febrúar s.l.

Samorka, HS Orka, Landsvirkjun og Veitur voru meðal þeirra sem skrifuðu undir bréf EGEC þann 11. desember s.l. til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um að stórefla nýtingu jarðhita í Evrópu með aðgerðaáætluninni  Hún er hluti af svokallaðri „Heating and Cooling Strategy“ á vegum ESB. Í bréfinu er lögð áhersla á að með skýrri stefnumótun og pólitískum skuldbindingum ráðamanna sé hægt að auka fjárfestingar, efla nýsköpun og einfalda ferli leyfisveitinga til að jarðhiti verði ein af forsendum fyrir orkuskiptum í Evrópu og orkusjálfstæði álfunnar.

Þá lýstu þingmenn á Evrópuþinginu eindregnum stuðningi við stóraukna nýtingu jarðhita í umræðum þann 16. október.  Þeir sögðu að þessi endurnýjanlega orkulind væri mjög vannýtt í álfunni en ryðja þyrfti hindrunum úr vegi til að efla vinnslu á jarðhita til húshitunar og fleiri nota. Einn þingmaður benti á Ísland sem dæmi um land þar sem hægt væri að hafa fjárhagslegan hagnað af jarðhitanýtingu. Umræðan var á vegum orkunefndar Evrópuþingsins. Tveimur dögum áður var Dan Jörgensen orkumálastjóri ESB meðal frummælenda á ráðstefnu um nýtingu jarðhita „Our Climate Future“ hér í Brussel. Samorka tók þátt í að skipuleggja ráðstefnuna sem var fjölsótt. Þar talaði einnig Jóhann Páll Jóhannsson ráðherra umhverfis, orku og loftslags en Stefán Haukur Jóhannesson sendiherra í Brussel opnaði ráðstefnuna.

Samorka og nokkur aðildarfyrirtæki ásamt íslenskum stjórnvöldum sendu einnig umsagnir um aðgerðaáætlunina inn í samráðsgátt ESB snemma í október. Í sinni umsögn lagði Samorka m.a. áherslu á leiðtogahlutverk Íslands – hvernig íslensk orkufyrirtæki hafi margt fram að færa til að efla nýtingu jarðhita í Evrópu. Þessi orka úr iðrum jarðar geti verið í lykilhlutverki í orkuskiptum og til að ná loftslagsmarkmiðum. Það sé einnig mikilvægt að hverskyns löggjöf frá ESB á þessu sviði taki mið af sjálfbærnimarkmiðum og eðli jarðhitanýtingar til orkuframleiðslu. Nýjar reglur megi ekki standa í vegi fyrir eða grafa undan nýtingu þessarar sjálfbæru orkulindar. Það verður athyglisvert að sjá hvort aðgerðaáætlunin stendur undir þeim vonum sem við hana eru bundnar og Samorka mun fylgjast grannt með málinu.

Samorka, HS Orka, Landsvirkjun og Veitur eru meðal þeirra sem skrifa undir bréf EGEC , European Geothermal Energy Council, til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um að stórefla nýtingu jarðhita í Evrópu með sérstakri aðgerðaáætlun sem framkvæmdastjórnin er nú með í smíðum.

Bréfið var sent 11. desember s.l. og stílað á Dan Jørgensen orkumálastjóra ESB og fleiri háttsetta embættismenn í framkvæmdastjórninni. Undir það skrifar fjöldi fyrirtækja, stofnana og samtaka um alla Evrópu. EGEC minnir á að jarðhiti hafi mikla möguleika á að styrkja orkuöryggi Evrópu, auka samkeppnishæfni álfunnar og lækka orkuverð til almennings.  Aðgerðaáætlunin um nýtingu jarðhita á að vera hluti af svokallaðri „Heating and Cooling Strategy“ sem Evrópusambandið hyggst birta á fyrsta ársfjórðungi 2026.

Í bréfinu er lögð áhersla á að með skýrri stefnumótun og pólitískum skuldbindingum ráðamanna sé hægt að auka fjárfestingar, efla nýsköpun og einfalda ferli leyfisveitinga til að jarðhiti verði ein af forsendum fyrir orkuskiptum í Evrópu og orkusjálfstæði álfunnar.

Samorka er aðili að EGEC og tekur virkan þátt í starfi samtakanna auk þess að miðla upplýsingum af þessum vettvangi til aðildarfyrirtækja sem nýta jarðhita til orkuöflunar og vinnslu. Ráðstefnan Our Climate Future í Brussel í haust beindi einnig sjónum að forystuhlutverki Íslands í jarðhitanýtingu með þátttöku fulltrúa íslenskra fyrirtækja, Jóhanns Páls Jóhannssonar umhverfis- orku- og loftslagsráðherra og Dan Jørgensen orkumálastjóra ESB, auk margra fleiri.

Sjá einnig heimasíðu EGEC: https://www.egec.org/news/ : Samorka, HS Orka, Landsvirkjun og Veitur styðja ákall EGEC til ESB um öfluga jarðhitaáætlun

Þingmenn á Evrópuþinginu lýstu eindregnum stuðningi við stóraukna nýtingu jarðhita í umræðum í dag 16. október. Þeir sögðu að þessi endurnýjanlega orkulind væri mjög vannýtt í álfunni en ryðja þyrfti hindrunum úr vegi til að efla vinnslu á jarðhita til húshitunar og fleiri nota. Einn þingmaður benti á Ísland sem dæmi um land þar sem hægt væri að hafa fjárhagslegan hagnað af jarðhitanýtingu. Umræðan var á vegum orkunefndar Evrópuþingsins.

Þingmenn sem tóku til máls sögðu að hægt væri að finna jarðhita og nýta hann víða í Evrópu ekki síst þegar borað er dýpra þar sem hitinn er meiri. Lághitinn væri auðvitað nýtanlegur og varmadælur bar einnig á góma. Mikilvægt væri að efla rannsóknir og kortlagningu jarðhita, skýra og bæta ferli leyfisveitinga og tryggja að nærsamfélagið væri með í ráðum þegar ráðist væri í boranir og vinnslu.

Í umræðunni kom líka fram að hægt væri að auka orkuöryggi og stórminnka notkun á gasi til hitunar og kælingar innan Evrópusambandsins. ESB hefur einmitt sett sér það markmið að hætta alfarið að kaupa gas af Rússlandi fyrir lok ársins 2027. Margir þingmanna bentu á mikilvægi þess að tryggja fjármögnun til jarðhitaverkefna þar sem upphafskostnaður væri gjarnan töluverður, áhætta fyrir hendi og ákveðin óvissa um árangur. Uppskeran gæti þó að sama skapi verið mikil.

Ísland hefur áratugum saman verið í fremstu röð á heimsvísu í nýtingu jarðhita til húshitunar og raforkuframleiðslu. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er einnig að undirbúa aðgerðaáætlun um eflingu jarðvarma sem birt verður snemma á næsta ári.  Hún er hluti af víðtækari stefnu um hitun og kælingu. Samorka senti inn umsögn í samráðsgátt ESB vegna þeirra stefnumótunar og benti þar m.a. á forystuhlutverk Íslands í jarðhitanýtingu.

Evrópuþingmenn binda greinilega vonir við aðgerðaáætlunina og spurðu fulltrúa framkvæmdastjórnarinnar á nefndarfundinum um helstu áherslur í henni. Þau svör fengust að samráð vegna vinnslu áætlunarinnar væri í fullum gangi og athyglin beindist einmitt að leyfisveitingum og fjármögnun auk þess sem tekið yrði mið af jarðhitaverkefnum í Evrópu sem gengið hafa vel.

Landsvirkjun og Orka náttúrunnar sendu einnig inn umsagnir í samráðsgáttina ásamt íslenskum stjórnvöldum. Vonir eru bundnar við að þær upplýsingar, dæmi um verkefni og almenn sjónarmið gagnist sérfræðingum framkvæmdastjórnarinnar sem voru líka þátttakendur í pallborðsumræðum á Our Climate Future-ráðstefnunni í Brussel um nýtingu jarðhita, þriðjudaginn 14. október s.l.

Með fulltrúum framkvæmdastjórnarinnar í pallborði voru stjórnendur íslenskra orkufyrirtækja sem eru í forystu í nýtingu jarðhita – Landsvirkjunar, Orku náttúrunnar og HS Orku auk stjórnarformanns Samorku, Sólrúnar Kristjánsdóttur.

Orkumálastjóri ESB, Dan Jörgensen sagði í opnunarræðu ráðstefnunnar að Ísland vísaði veginn í nýtingu jarðhita og möguleikarnir væru miklir á þessu sviði. Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis- orku og loftslagsráðherra, sagði að Ísland væri tilbúið til samstarfs með því að deila reynslu og þekkingu á nýtingu  jarðhita. Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra bauð gesti velkomna og deildi m.a. með fundargestum frásögn af hraunhitaveitunni í heimabæ sínum Vestmannaeyjum.

Sjá hér að neðan upptöku af umræðum Evrópuþingmanna um jarðhita, 16. október. Umræðan stendur í um 50 mínútur og byrjar ca. 35 mínútur inn í upptökuna:

Committee on Industry, Research and Energy Ordinary meeting – Multimedia Centre: Stuðningur á Evrópuþinginu við aukna nýtingu jarðhita

Hér er einnig hægt að skoða umsagnir sem Samorka, Landsvirkjun, Orka náttúrunnar og íslensk stjórnvöld sendu inn í samráðsgátt ESB vegna stefnu um hitun og kælingu – þ.á.m. jarðhita:

https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/14818-Energy-Heating-and-Cooling-Strategy/feedback_en?p_id=20290: Stuðningur á Evrópuþinginu við aukna nýtingu jarðhita