Raforka

Eurelectric, Evrópusamtök rafiðnaðarins, hvetja fyrirtæki innan sinna vébanda til að efla stöðuvitund um aðsteðjandi ógnir og bæta viðbúnað til að geta brugðist hratt við hættuástandi. Þetta megi t.d. gera með nánara samstarfi við stjórnvöld og reglulegum æfingum. Þá sé mikilvægt að vernda lykil mannvirki og búnað enn betur m.a. með því styrkja þessa ómissandi innviði, eiga nægar birgðir af varahlutum, efla viðgerðagetu og hafa ávallt í huga áfallaþol gegn netógnum.

Þessi tilmæli koma fram í nýrri skýrslu „Battle-tested power systems“ sem Eurelectric kynnti þann 13. febrúar s.s. á öryggisráðstefnunni í München í Þýskalandi. Samorka er aðili að samtökunum sem hafa lagt ríka áherslu á að efla þurfi áfallaþol raforkugeirans í Evrópu í ljósi áskorana í hinu alþjóðlega öryggisumhverfi, ekki síst vegna allsherjar árásarstríðs Rússlands á hendur Úkraínu sem nú hefur staðið í nær fjögur ár. Orku- og veituinnviðir í Úkraínu hafa í ríkum mæli verið skotmark rússneska hersins sem reynir með því að lama samfélag og efnahagslíf Úkraínu og minnka baráttuþrek landsmanna. Skýrslan leggur áherslu á að önnur Evrópulönd geti dregið margvíslegan lærdóm af viðbrögðum stjórnvalda og orkufyrirtækja í Úkraínu við þessum árásum. „Skýrslan gerir okkur í raforkugeiranum kleift að nýta okkur þennan lærdóm frá Ukraínu með því að grípa til aðgerða annars staðar í Evrópu,“ segir Kristian Ruby, framkvæmdastjóri Eurelectric, í tilkynningu.

„Nýr veruleiki blasir við okkur með vaxandi ógnum sem krefst þess að við hugsum hlutina upp á nýtt,“ segir Markus Rauramo, forseti Eurelectric. „Fyrirbyggjandi aðgerðir, viðbrögð og uppbygging í kjölfar árása, þarf að vera kjarninn í framtíðar stefnu orkufyrirtækja.“

Stjórnendur raforkufyrirtækja í Evrópu gera sér grein fyrir þeim margvíslegu ógnum sem geirinn stendur frammi fyrir en fyrirtækin virðast þó misvel í stakk búin til að takast á við þær áskoranir. Þetta kom fram í viðtölum sem höfundar skýrslunnar áttu við hóp stjórnenda í geiranum og svörum þeirra við ítarlegum spurningalista. Þegar þeir voru beðnir að meta viðbúnaðarstig síns fyrirtækis á skalanum frá 1 til 10 var meðaleinkunnin 6.7. Fullt hús þýðir þá að fyrirtækið sé tilbúið að takast á við allt sem að kjafti kemur en einkunn upp á einn að það hafi ekkert velt fyrir sér viðbúnaði af þessu tagi. Margir svarendur lögðu áherslu á að áfallaþol eigi ekki að einskorðast við ákveðnar deildir innan fyrirtækjanna. Stjórnendur þeirra verði að hafa forystu um að áfallaþol sé samofið allri starfsemi fyrirtækisins, en sú oft ekki raunin þegar til kastanna kemur. Þetta eigi einkum við um innkaup og birgðakeðjur þar sem stjórnendur bentu sérstaklega á búnað eins og spenna og sérhæfða viðgerðagetu – nokkuð sem verður að vera til staðar en getur verið erfitt að kaupa eða tryggja með hraði þegar áföllin dynja yfir. Fyrirtækin voru öll í löndum Evrópusambandsins og könnunin náði því t.d. ekki til Noregs eða Íslands.

Skýrsla Eurelectric fjallar einnig um stefnumótun og tilskipanir Evrópusambandsins um áfallaþol,  samstarf ESB og Atlantshafsbandalagsins og margt fleira. Hún er mikilvægt innlegg í umræðu um áfallaþol orku- og veituinnviða sem Samorka hefur mjög látið sig varða, m.a. með nýlegri heimsókn stjórnar og starfsmanna í höfuðstöðvar NATO í Brussel.  Með því að ýta á hlekkinn hér að neðan er hægt að hlaða niður og lesa skýrsluna í heild sinni og sömuleiðis lesa fréttatilkynningu Eurelectric.

Fulltrúi Samorku sótti fund í vinnuhópi Eurelectric um nýtingu vatnsafls til orkuframleiðslu, sem fram fór í Frakklandi 11.-12. febrúar.  Fundargestir fóru m.a. í heimsókn í Kembs-virkjunina í Rín sem franski orkurisinn EDF rekur. Hún er nærri því 100 ára gömul en í fullum rekstri og er jafnframt stjórnstöð fyrir fleiri virkjanir á vegum EDF í ánni.

Samorka leggur áherslu á öflugt alþjóðlegt samstarf, aðildarfyrirtækjum til hagsbóta. Liður í því er að efla enn frekar tengsl við fyrirtæki í Evrópu sem nýta vatnsafl til orkuframleiðslu og sömuleiðis hagsunasamtök á þessu sviði.  Samorka tekur nú þegar virkan þátt í starfi Eurelectric, m.a. í vinnuhópum á vegum samtakanna. Óli Grétar Blöndal Sveinsson, forstöðumaður í þróun vatnsafls hjá Landsvirkjun, er fastur fulltrúi í vatnsaflshópi Eurelectric en Sveinn Helgason, verkefnisstjóri erlends samstarfs, hljóp í skarðið fyrir Óla á þessum fundi í Frakklandi.

Uppsett afl í Kembs-virkjuninni, nálægt frönsku borginni Mulhouse og skammt fyrir sunnan Basel í Sviss, er um 160 MW en virkjunin var tekin í notkun árið 1932. Alls rekur EDF 10 vatnsaflsvirkjanir í Rín, þessu 1230 km langa stórfljóti. sem rennur i gegnum sex lönd, Sviss, Liechtenstein, Austurríki, Frakkland, Þýskaland og Holland. Rín er í senn orkuuppspretta og samgönguæð og því afar mikilvæg fyrir efnahags- og atvinnulíf í nálægum löndum. EDF sér líka um rekstur skipastiga nálægt virkjunum sínum í ánni og liðkar einnig fyrir fiskigengd með nauðsynlegum mannvirkjum, s.s. fiskistigum.

Vatnsafl er framarlega í flokki þeirra endurnýjanlegu orkugjafa sem knýja áfram orkuskipti, hér á landi og á alþjóðavísu. Það er líka mikilvægt fyrir stöðugt framboð á raforku, orkuöryggi og sveigjanleika. Fyrirtæki innan vébanda Samorku hafa áratuga reynslu af því að virkja íslensk vatnsföll og eru stöðugt að sækja fram í orkuöflun og nýsköpun. Vatnsafl er  burðarstoð í íslensku orkukerfi og þannig er  um 70% rafmagns hér á landi framleitt í vatnsaflsvirkjunum.  

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kynnti í dag umfangsmikla stefnumótun og aðgerðir til að efla flutnings- og dreifikerfi raforku í álfunni. „European Grids Package“ er yfirskrift þessara tillagna sem m.a. fela í sér breytingar á tilskipunum ESB. „Samtengd og samtvinnað orkukerfi er grundvöllur sterkrar og sjálfstæðrar Evrópu,“ er haft eftir Dan Jørgensen orkumálastjóra ESB í fréttatilkynningu. Teresa Ribera, einn varaforseta framkvæmdastjórnarinnar segir markmiðið að allir hlutar Evrópu uppskeri ávinning af orkubyltingunni með ódýrari og hreinni orku, minna þurfi að treysta á innflutt jarðefnaeldsneyti, orkuöryggi aukist og sömuleiðis viðnám gegn verðsveiflum.

Framkvæmdastjórnin gerir ráð fyrir að fjárfesta þurfi um 1.2 trilljónir Evra í flutnings- og dreifikerfi raforku á næstu fimmtán árum, stórefla þurfi flutning á rafmagni yfir landamæri og einnig byggja upp dreifiveitur. Í því skyni eru lagðar fram tillögur um hvernig ýta megi undir fjárfestingar ásamt því að efla áfallaþol og öryggi þessara innviða. ESB leggur líka mikla áherslu á að hraða leyfisveitingum vegna uppbyggingar flutnings- og dreifikerfisins og verkefna á sviði endurnýjanlegrar orku. Markmiðið er að leyfisveitingaferlið taki almennt ekki lengri tíma en tvö ár og hámark þrjú ár í flóknari verkefnum. Þetta er áskorun sem er svo sannarlega fyrir hendi hér á landi og þannig ályktaði aðalfundur Samorku fyrr á þessu ári um nauðsyn þess að bæta stjórnsýslu, og stytta leyfisveitingaferla uppbyggingu orku- og veituinnviða. 

Framkvæmdastjórn ESB leggur til breytingar á gildandi tilskipunum m.a. um endurnýjanlega orku. Þessar löggjafartillögur fara  nú fyrir Evrópuþingið og ráðherraráð Evrópusambandsins (Council). Jafnframt ætlar framkvæmdastjórnin að vinna náið með aðildarríkjum ESB og öðrum haghöfum til að hrinda í framkvæmd orkuverkefnum sem ná yfir landamæri. Þessar aðgerðir og stefnumótun eiga einnig að styrkja aukna samvinnu við ríki utan ESB, þar á meðal á Evrópska efnahagssvæðinu. Samorka mun fylgjast grannt með þessu máli enda hafa breytingar á löggjöf og reglum ESB áhrif á starfsumhverfi íslenskra orku- og veitufyrirtækja þegar þær eru teknar upp í samninginn um Evrópska Efnahagssvæðið (EES) og innleiddar í íslenska löggjöf.

Fréttatilkynningu ESB um „European Grids Package“ og hlekkir á meðfylgjandi skjöl er að finna hér:

Skrifstofa Samorku í Brussel fékk góða gesti frá Landsneti í heimsókn i dag, 2. september. Ragna Árnadóttir forstjóri, Einar Snorri Einarsson, forstöðumaður skrifstofu forstjóra og Guðmundur Ingi Ásmundsson, fyrrverandi forstjóri áttu þá fund með Sveini Helgasyni, verkefnastjóra erlends samstarfs, sem sagði gestunum frá starfi sínu sem fulltrúi Samorku í Brussel.  Mikilvægi flutningskerfis raforku í orkuskiptum Evrópu og stefna Evrópusambandsins á því sviði var líka til umræðu. 

„Það var ánægjulegt að fá þau Rögnu, Einar Snorra og Guðmund Inga í heimsókn hingað á Norrænu orkuskrifstofuna í Brussel þar sem Samorka er með aðstöðu. Mitt markmið er að leggja aðildarfyrirtækjum Samorku lið og liður í því er að taka á móti fulltrúum þeirra,“ sagði Sveinn um heimsóknina. „Fyrir mig er líka mikilvægt að heyra hvaða mál brenna á stjórnendum í íslenska orku- og veitugeiranum. Það nýtist mér m.a. í að fylgjast með þróun löggjafar og regluverks Evrópusambandsins sem er tekin upp í íslenska löggjöf og mótar þannig starfsumhverfi Landsnets og annarra fyrirtækja í þessum geira.“ 

Hraðari uppbygging flutningskerfis raforku í Evrópu er í raun hryggjarstykkið í orkuskiptum álfunnar og eitt af stærstu verkefnunum sem Evrópusambandið og aðildarríki þess standa frammi fyrir. Árangur á því sviði er svo ein meginforsendan fyrir því að ná markmiðum ESB í loftslagsmálum. Framkvæmdastjórn ESB hyggst í lok ársins senda frá sér margvíslegar tillögur til að efla og styrkja flutningskerfið og tengda innviði undir samheitinu „European Grids Package.“ 

Samorka er hluti af sterku neti evrópskra hagsmunasamtaka í orku- og veitugeiranum, m.a. í gegnum aðild að ENTSO-E,  sambandi flutningsfyrirtækja rafmagns í Evrópu sem eru með höfuðstöðvar í Brussel. Landsnet vinnur náið með ENTSO-E á ýmsum sviðum.