Styrkir

Samstarfsáætlanir ESB um samkeppnishæfni, nýsköpun, vísindi, áfallaþol og innviði

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur birt tillögur að nýjum samstarfsáætlunum fyrir tímabilið 2028-2034. Umfangsmiklar breytingar eru boðaðar á skipulagi og framkvæmd áætlana sem Ísland á aðild að á grundvelli EES-samningsins. Almennt er aukin áhersla lögð á samkeppnishæfni, efnahagslegt sjálfræði á mikilvægum sviðum, viðnámsþol og öryggis – og varnarmál. Máilð er komið í samráðsgátt íslenskra stjórnvalda og geta haghafar skilað inn umsögnum til 12. mars n.k. Orku- og veitufyrirtæki hafa sótt í ýmsa sjóði sem tengjast þessu samstarfi og nýir möguleikar eru ávallt að opnast.

Stærsta breytingin frá núverandi fyrirkomulagi felst í stofnun nýs Samkeppnishæfnissjóðs (e. European Competitiveness Fund, ECF). Sjóðnum er ætlað að stórefla fjárfestingar og stuðning við nýsköpun og tækniþróun. Heildarfjárhagsrammi sjóðsins er áætlaður 234,3 milljarðar evra og skiptist í fjóra svokallaða „stefnuglugga.“ Sá langsærsti snýst um viðnámsþol, öryggi, varnariðnað og geiminn (space) eða rúmir 125 milljarðar evra. Í þessum glugga er borgaralegt öryggi, t.d. lykilinnviðir og einnig tækni með tvíþætt notagildi (dual use). Annar stefnugluggi upp á rúma 26 milljarða evra snýst um svokallaða hreina umbreytingu, ss. að draga úr losun frá iðnaði, betri nýtingu orku, fjölbreyttari orkugjafa og mögulega samfjármögnun með „Innovation Fund“ sem er fjármagnaður í gegnum losunarheimildir (ETS)

Stefnugluggi sem nær yfir stafræna forystu upp á rúma 51.5 milljarða evra er einnig áhugaverður fyrir orku- og veitufyrirtæki enda lýtur hann m.a. að stafrænum tengingum og innviðum auk netöryggis. Í þessu samhengi má einnig nefna til sögunnar Almannavarnaáætlun ESB (UCPM) sem hefur þann tvíþætta tilgang að samhæfa viðbrögð við neyðarástandi í Evrópu og sömuleiðis að efla áfallaþol og fyrirbyggjandi aðgerðir aðildarríkjanna. Fram kom á kynningarfundi um þessar samstarfsáætlanir sem Samorka fylgdist með að sjóður sem tengist almannavarnaáæltuninni hafi reynst íslenskum stjórnvöldum þar sé hægt að sækja um styrki.

Horizon Europe, 10. rammaáætlun ESB um rannsóknir og nýsköpun er svo með heildarfjárhagsramma upp á 175 milljarða evra samkvæmt þeim tillögum sem hafa verið lagðar fram. Markmið áætlunarinnar er að styrkja vísinda -,tækni – og nýsköpunargrunn Evrópu og auka samkeppnishæfni með stuðningi við nýsköpun og grunnrannsóknir. Horizon Europe verður áfram sjálfstæð áætlun, en þó með verulegri samþættingu við nýja Samkeppnishæfnisjóðinn.

Samorka tók einnig þátt í opnum fundi í Brussel 25 febrúar s.l. um mikilvægi alþjóðlegrar samvinnu til að styrkja samkeppnishæfni, m.a. með rannsóknum og eflingu hreinna orkugjafa. Sveinn Helgason, verkefnisstjóri erlend samstarfs var þar í pallborði, með fulltrúa norskra stjórnvalda, Rolls Royce og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Sendiráð Íslands í Brussel var meðal skipuleggjanda og fulltúar RANNÍS, Hafrannsóknastofnunar og nokkurra ráðuneyta voru meðal ráðstefnugesta og þátttakenda.

Hér er hlekkur á samráðsgátt íslenskra stjórnvalda vegna þátttöku Íslands í samstarfsáætlunum ESB 2028-2034. Hún er opin til 12. mars n.k. og þar er einnig að finna ýmis fylgiskjöl og frekari upplýsingar.

Samráðsgátt | Mál: S-38/2026: Samstarfsáætlanir ESB um samkeppnishæfni, nýsköpun, vísindi, áfallaþol og innviði

Hér er svo að finna upptöku á kynningarfund íslenskra stjórnvalda um þessar samstarfsáætlanir sem er liður í opnu samráði þeirra við hagsmunaaðila, þar á meðal Samorku og aðildarfyrirtæki.

Kynningarfundi um opið samráð um þátttöku Íslands í samstarfsáætlunum ESB 2028 – 2034.: Samstarfsáætlanir ESB um samkeppnishæfni, nýsköpun, vísindi, áfallaþol og innviði

Rannsóknasjóður HS Orku styrkir rannsóknarverkefni

Rannsóknasjóður HS Orku veitir styrki til afmarkaðra rannsóknarverkefna sem hafa skírskotun til starfsemi fyrirtækisins og/eða til sjálfbærniáherslna HS Orku. Sagt er frá því á vef HS orku að markmið sjóðsins sé að efla þekkingu innan fyrirtækisins og stuðla að framförum og nýsköpun í starfseminni. 

Næsta úthlutun fer fram vorið 2026. Opið er fyrir umsóknir frá 15. janúar til 15. febrúar 2026. 

Úthlutunarviðmið

Rannsóknasjóðurinn styður verkefni á efri stigum háskólanáms, þ.e. meistara- eða doktorsstigi, samstarfsverkefni við þekkingarstofnanir (s.s. háskóla, háskólasetur, náttúrufræðistofur og aðrar stofnanir) eða aðra aðila; einstaklinga, hópa, smærri fyrirtæki, sjálfseignarstofnanir eða félagasamtök. Verkefni geta ýmist verið að frumkvæði HS Orku eða utanaðkomandi aðila.

Fagráð sjóðsins metur umsóknir jafnt frá innlendum sem erlendum aðilum. Verkefnin geta snúið sérstaklega að íslenskum málefnum og aðstæðum, haft tengingu við staðbundna starfsemi HS Orku eða haft þekkingarfræðilegt gildi óháð landsvæði. Við val á verkefnum er einnig litið til þeirra heimsmarkmiða sem HS Orka hefur valið sér.

Viðfangsefni sem koma til greina geta t.d. tengst jarðvísindum, verkfræði, tæknifræði, vélfræði, rafiðnum, málmiðnum, endurnýjanlegri orkuframleiðslu, náttúrufræðum og líffræðilegri fjölbreytni, sjálfbærni og umhverfismálum (t.a.m. loftslagsmálum), jafnrétti og samfélagsmálum, kortagerð og kortlagningu. Tekið er fram að listinn er ekki tæmandi.

Styrkumsóknir sem koma almennt ekki til greina:

  • Sjóðurinn veitir ekki styrki vegna markaðsstarfs
  • Sjóðurinn veitir almennt ekki styrki fyrir námsgjöldum, rekstri eða ferðum. Rekstrar- eða ferðakostnaður getur þó eftir atvikum verið hluti af framkvæmd verkefna sem sjóðurinn styður.
  • Sjóðurinn veitir ekki styrki til verkefna sem falla betur að úthlutunarviðmiðum Samfélagssjóðs HS Orku, sjá hér.

Almennar fyrirspurnir berist rafrænt til rannsoknarsjodur(hja)hsorka.is.

Umsóknarhlekkur rannsóknasjóðsins er hér 

Sjóður til að styðja við rafvæðingu iðnaðarferla

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur hafið tilraunaútboð fyrir Nýsköpunarsjóð em er sérstaklega ætlað að styðja rafvæðingu iðnaðarferla fyrir framleiðslu á vinnsluhita (IF25 Heat Auction). Umsóknarfrestur er til 19. febrúar kl. 16:00 að íslenskum tíma (17:00 CET).

Alls á að úthluta einum milljarði evra til verkefna sem miða að því að rafvæða iðnaðarferla sem nota jarðefnaeldsneyti (til dæmis vegna bræðslu, þurrkun, mótun og pressun, gufuframleiðslu og fleira) eða í aðrar beinar lausnir fyrir endurnýjanlegan varma.

Þar undir falla meðal annars varmadælur, rafkatlar, viðnáms- og spanhitun, plasmalausnir auk sólar- og jarðvarmalausna. Sérstök áhersla er lögð á lausnir sem geta aukið sveigjanleika og dregið úr raforkunotkun á álagstímum. Því eru blandaðar (hybrid) lausnir einnig styrkhæfar.

  • Orkufyrirtæki geta sótt um fyrir hönd iðnaðarviðskiptavina sinna eða í samstarfi við viðskiptavini (og aðila sem bjóða upp á orkugeymslu).
  • Verkefni af öllum stærðum og úr öllum iðnaðargeirum innan Evrópska efnahagssvæðisins eru styrkhæf.
  • Útboðið byggir á samkeppnisfyrirkomulagi samkvæmt „pay-as-bid“ líkani, þar sem stuðningur er veittur í formi fastrar álagsgreiðslu á hvert tonn af losun CO₂ sem komið er í veg fyrir, í allt að fimm ár. Styrkurinn getur meðal annars staðið undir fjárfestingarkostnaði (CAPEX), undirbúnings-/þróunarkostnaði (DEVEX) og rekstrarkostnaði (OPEX).

Euerelectric hefur tekið saman myndband til að glöggva sig á styrkhæfum verkefnum. Það má sjá á LinkedIn síðu samtakanna

Allar nánari upplýsingar og umsóknir

ESB-styrkir til að efla áfallaþol í boði fyrir íslensk orku- og veitufyrirtæki

Evrópusambandið hefur opnað fyrir umsóknir um styrki upp á samtals 15 milljónir evra, jafnvirði um 2.2 milljarða króna, úr Internal Security Fund (ISF) til að styðja við innleiðingu CER-tilskipunarinnar um áfallaþol ómissandi innviða. (Critical Entities Resilience). Markmiðið er að styrkja þetta áfallaþol gagnvart ýmiskonar fjölþáttaógnum og kerfislægum truflunum. Ísland er fullgilt þátttökuland í þessu ferli og því geta íslenskir aðilar, þ.á.m. orku- og veitufyrirtæki sótt um þessa styrki og tekið þátt í verkefnum sem þeim tengjast.

Evrópusambandið segir það forgangsmál að styrkja áfallaþol ómissandi innviða í samræmi við á stefnumótun sem það hefur sett fram. Árangur á þessu sviði skipti höfuðmáli fyrir efnahag og samfélög í aðildarríkjunum. Daglegt líf byggist m.a. á öruggu framboði orku og drykkjarvatns, auk heilbrigðis- og fjármálaþjónustu, samgangna og fleiri þátta. Samorka og aðildarfyrirtæki samtakanna hafa lagt mikla áherslu á umræðu og stefnumótun um aukið áfallaþol og íslenskt stjórnvöld hafa einnig stigið skref í þessa átt, m.a. með útgáfu á áfangaskýrslu um samfélagslegt áfallaþol á grundvelli sjö viðmiða Atlantshafsbandalagsins.

Frestur til að skila inn umsóknum í Internal Security Fund Evrópusambandsins rennur út 31. mars n.k..  Mat umsókna fer fram í apríl og maí og tilkynnt verður um niðurstöður í júní.

Hér að neðan er hægt að lesa fréttatilkynningu Evrópusambandsins þar sem finna má hlekki á frekari upplýsingar, þar á meðal umsóknargátt og hægt er að nálgast skýrsluna í heild sinni á netinu.

https://home-affairs.ec.europa.eu/news/commission-provide-eur-15-million-support-critical-entities-resilience-2025-12-10_en: ESB-styrkir til að efla áfallaþol í boði fyrir íslensk orku- og veitufyrirtæki

Opið fyrir umsóknir um styrki til fráveituframkvæmda

Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið hefur opnað fyrir umsóknir sveitarfélaga um styrki til fráveituframkvæmda. Umsóknarfrestur vegna styrkjanna er til og með 9. febrúar 2026.

Skilyrði fyrir styrkveitingu er að fráveituframkvæmdin sé áfangi í heildarlausn á fráveitumálum sveitarfélags í samræmi við áætlun sem hlotið hefur samþykki umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins.

Styrkhæfar fráveituframkvæmdir eru framkvæmdir við safnkerfi fráveitna, hreinsivirki, dælustöðvar og útrásir. Einnig teljast styrkhæfar framkvæmdir við hreinsun ofanvatns, svo sem til að draga úr mengun af völdum örplasts en rannsóknir hafa sýnt að megnið af örplastmengun berst til sjávar með ofanvatni. Meðal skilyrða fyrir að fráveituframkvæmd teljist styrkhæf er að kostnaður hafi fallið til eftir 1. janúar 2020.

Umsækjendum er gert að sækja um á rafrænu formi á eyðublaðavef Stjórnarráðsins.

Nánari upplýsingar má nálgast hjá umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu: urn@urn.is og á vef stjórnarráðsins, stjornarradid.is.