Brussel

Opnað fyrir umsóknir í The Pitch samkeppnina um nýsköpun í orkuskiptum

Eurelectric og Enlit Europe hafa opnað fyrir umsóknir í „The Pitch,“ árlega keppni í nýsköpun þar sem fyrirtæki geta komið á framfæri nýjum tæknilausnum sem hraða orkuskiptum. Fyrirtæki sem verða fyrir valinu fá tækifæri til að kynna sínar lausnar fyrir dómnefnd sérfræðinga á sérstökum viðburði í Vín í Austurríki þann 11. nóvember n.k. Frestur til að taka þátt í The Pitch er til 11. september n.k.

Hér gefst tækifæri fyrir sprotafyrirtæki til að tengjast inn í orkugeirann og komast t.d. í samband við orkuframleiðendur, fyrirtæki sem reka flutningskerfi raforku, dreifiveitur eða  aðra sérfræðinga í orkuiðnaðinum  eins og segir í fréttatilkynningu. Þann 11. nóvember munu Enlit Europe og Eurelectric enn á ný halda þennan viðburð í Vín sem er hluti af Digitopia Summit. Hann felst í þremur klukkutíma löngum senum. Hver um sig verður með sitt þema til að kynna nýsköpun sem hraðað getur orkuskiptum. Dómnefnd velur síðan sigurvegara í hverjum hluta fyrir sig.

Enlit og Eurelectric segja að nýsköpunin geti verið í margvíslegum geirum sem tengjast orku, s.s. endurnýjanlegir orkugjafar orkugeymsla, orkuskilvirkni, áfallaþol og styrkur flutningskerfa og gervigreind svo fátt eitt sé nefnt.

Mikil nýsköpun á sér stað í orkugeiranum hér á landi og Samorka hefur lagt sig fram um að ýta undir þá þróun, t.d. með Nýsköpunarverðlaunum Samorku sem veitt eru árlega. Þá er Samorka meðlimur í Eurelectric.

Hér að neðan er hlekkur á tilkynningu um The Pitch keppnina og þar er líka hægt að sækja um að vera með.

The Pitch | Enlit World: Opnað fyrir umsóknir í The Pitch samkeppnina um nýsköpun í orkuskiptum

Power Barometer greining Eurelectric kynnt 30. september í Brussel

Eurelectric, samtök rafiðnaðarins í Evrópu, birta árlega greiningarskýrslu sína Power Barometer þann 30. september n.k. og efna þá til kynningarfundar í Brussel þar sem farið verður yfir helstu niðurstöður.  Fjöldi framsögumanna og kvenna úr orkugeiranum, frá Evrópusambandinu og víðar taka þátt í fundinum. Samorka er aðili að Eurelectric.

Power Barometer  kortleggur ár hvert eftirspurn eftir rafmagni í Evrópu, sveigjanleika í framboði, verð og nýjustu strauma í fjárfestingum. Skýrslan er lykilgagn fyrir stjórnmálamenn, leiðtoga í atvinnurekstri, sérfræðinga og fleiri því hún dregur upp skýra mynd af orkukerfi álfunnar, hvernig það er að þróast og hvar brýnast er að grípa til aðgerða.

Skýrslan sem birt verður í lok september sýnir að grundvallarbreytingar hafa orðið í orkukerfi Evrópu og það hafi komið enn skýrar í ljós vegna þeirra miklu áhrifa sem átökin í Mið-Austurlöndin og lokun Hormuz-sunds hafa haft á alþjóðlega orkumarkaði.

Eurelectric bendir á að verð á gasi hafi  hækkað um 41% en engu að síður lækkaði orkuverð í heild um níu prósent að meðaltali að því fram kemur í fréttatilkynningu. Rafmagnsorkukerfi sem treysta á hreina og fjölbreytta orkugjafa gátu tekist á við öldurótið í alþjóðamálum en það sama verður ekki sagt um markaði með jarðefnaeldsneyti að mati Eurelectric.

Þess ber líka að geta að Jón Gunnarsson greinandi hjá Samorku skrifaði athyglsverða grein í sumarblað Vísbendingar um áhrif átakanna og orkuöryggi Íslands Hann ræddi einnig það viðfangsefni í hlaðvarpinu Lífæðar landsins í sumar. Hlekkir á greinina og á þáttinn eru neðst í fréttinni.

Þegar mikil uppbygging á sér stað í endurnýjanlegum orkugjöfum þarf hinsvegar að tryggja að svigrúm sé fyrir þann vöxt. Góðu fréttirnar eru að lausnir eru fyrir hendi til að takast á við þær áskoranir og greint verður nánar frá þeim á kynningarfundi Eurelectric um Power Barometer 2026 skýrsluna þann 30. september í höfuðstöðvum samtakanna í Brussel.

Fundurinn er frá kl. 14-17:30 að staðartíma eða kl. 12-15:30 að íslenskum tíma og samhliða honum er einnig haldin móttaka fyrir gesti. Hægt er að skrá sig á fundinn og lesa meira um Power Barometer með því að ýta á hlekkinn hér að neðan. Þátttökugjald er frá 40 til 85 Evrur.

Meira um Power Barometer og skráning á fundinn þann 30.9 í Brussel

https://www.eurelectric.org/events/power-barometer-2026/: Power Barometer greining Eurelectric kynnt 30. september í Brussel

Hvaða áhrif hafa átökin og óvissan í Hormússundi á Ísland? Þáttur í hlaðvarpi Samorku, lífæðar landsins.

https://samorka.is/lifaedar-landsins-orkan-i-efnahagsljosi/: Power Barometer greining Eurelectric kynnt 30. september í Brussel

Greinin eftir Jón Gunnarsson greinanda hjá Samorku sem birtist í Vísbendingu.

https://visbending.is/greinar/islensk-orka-i-althjodlegu-samhengi-avinningur-sem-maelist-i-milljordum/: Power Barometer greining Eurelectric kynnt 30. september í Brussel

Innganga í ESB hefði óveruleg áhrif á íslenska orkulöggjöf

Innganga Íslands í Evrópusambandið (ESB) myndi hafa óveruleg áhrif á orkulöggjöfina hér á landi þar sem Ísland er nú þegar aðili að henni að verulegu leyti í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið (EES).

Þetta kemur m.a. fram í nýrri álitsgerð um forræði á náttúruauðlindum og fleira í ljósi reglna Evrópuréttar sem dr. Gunnar Þór Pétursson, dr. Hafsteinn Dan Kristjánsson og dr. Margrét Einarsdóttir, prófessorar við Lagadeild Háskólans í Reykjavík, tóku saman að beiðni ríkisstjórnarinnar.

Í álitsgerðinni er gerð grein fyrir ákvæðum sáttmála Evrópusambandsins um náttúruauðlindir og áhrifum á forræði aðildarríkja á náttúruauðlindum, samkvæmt fréttatilkynningu forsætisráðuneytisins. Fjallað er um það svigrúm sem er fyrir hendi samkvæmt gildandi ESB-rétti til að taka tillit til mikilvægra þjóðarhagsmuna, sérkenna og sérstöðu aðildarríkja. Þá er fjallað um undanþágur sem aðildarríki hafa samið um, eftir því sem við á. Fjallað er sérstaklega um sjávarútvegsmál og orkumál.

Ísland þegar aðili að orkulöggjöf ESB að mestu leyti

Höfundar álitsgerðarinnar benda á að orkulöggjöf ESB falli undir gildissvið EES-samningsins að öðru leyti en að því er varðar álagningu orkuskatta. Í þeim málaflokki þurfi þó einróma samþykki fyrir setningu afleiddrar löggjafar.

“Innganga Íslands í ESB myndi því hafa óveruleg áhrif á orkulöggjöfina hér á landi þar sem Ísland er nú þegar aðili að henni að öllu verulegu leyti,“ segir í álitsgerðinni.

Þar kemur einnig fram að allir fyrri orkupakkar ESB hafi verið teknir upp í EES-samninginn og innleiddir í íslenskan rétt. Hreinorkupakkinn, svonefndur fjórði orkupakki, sé nú í upptökuferli á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, þótt hluti hans hafi þegar verið tekinn upp í EES-samninginn.

Yfirráð yfir orkuauðlindum áfram hjá aðildarríkjunum

Í álitsgerðinni segir:

„Meginmarkmið orkustefnu ESB er að koma á fót samkeppnishæfum innri markaði með orku, tryggja orkuöryggi og stuðla að sjálfbærni. Yfirráð yfir auðlindinni í hverju aðildarríki fyrir sig og ávinningur af henni er hins vegar í höndum aðildarríkjanna sjálfra. Þá hafa aðildarríkin val um það hvort orkuauðlindir þeirra séu í opinberri eigu eða einkaeigu.“

Aðildarríkjunum beri þó að fylgja reglum innri markaðarins, meðal annars um frjálst flæði vara, fólks, þjónustu og fjármagns, bann við mismunun og samkeppni.

„Þetta þýðir t.d. að óheimilt er að mismuna íslenskum ríkisborgara og ríkisborgara frá öðru EES/EFTA-ríki eða ESB-ríki að því er varðar kaup einkaaðila á orkufyrirtækjum eða annars konar nýtingu orkuauðlinda hér á landi,“ segir í álitsgerðinni.

ESB gæti ekki knúið Ísland til að leggja sæstreng

Höfundarnir komast jafnframt að þeirri niðurstöðu að ESB hafi ekki heimild til að leggja samtengil, til dæmis sæstreng, milli Íslands og annarra aðildarríkja gegn vilja íslenskra stjórnvalda. Sambandið geti heldur ekki fyrirskipað að Ísland leggi slíkan samtengil til að tengjast innri raforkumarkaði þess. Engin afleidd löggjöf hafi enda verið sett sem feli í sér slíka skyldu.

Þrátt fyrir takmarkaðar valdheimildir að þessu leyti sé þó ljóst að ESB hafi áhuga á samtengingu orkumarkaða með það að markmiði að tryggja orkuöryggi aðildarríkjanna.

„Meginreglan um samstöðu í orkumálum (e. energy solidarity) fékk aukið vægi í kjölfar innrásarstríðs Rússlands í Úkraínu með tilheyrandi orkukreppu í Evrópu,“ segir í álitsgerðinni.

Þar er einnig bent á að Ísland hafi fengið undanþágur frá ákveðnum gerðum eða hluta þeirra á grundvelli EES-samningsins. Undanþágurnar byggist á einstakri stöðu Íslands á sviði orkumála, sem yrði haldið á lofti ef til aðildarviðræðna kæmi, samkvæmt áliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá árinu 2026.

Hægt er að lesa fréttatilkynningu forsætisráðuneytisins og álitsgerðina í heild sinni hér:

https://www.stjornarradid.is/default.aspx?pageid=e5cf150d-33a7-11e6-80c7-005056bc217f&newsid=a5cecc29-9bcb-11f1-b8a9-005056bcde1f

ESB setur rafvæðingu á oddinn í nýrri aðgerðaáætlun

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur birt „Aðgerðaáætlun um rafvæðingu“ (Electrification Action Plan) þar sem stefnan hefur verið sett á að auka hlut raforku í endanlegri orkunotkun ESB úr um 23% í dag í 46% árið 2040. Hraða þurfi rafvæðingu í orkufrekum geirum samfélagsins, s.s. iðnaði, samgöngum og byggingum. Markmiðið er ekki bindandi en sýnir þó glögglega framtíðarsýn ESB og verður hluti af vinnu við heildar stefnumótun um orkukerfi sambandsins á komandi áratug. (Energy Union Package.)

Aðildarríki ESB hafa mörg hver mjög verið háð innfluttu jarðefnaeldsneyti en náíst 2040 markmiðið um rafvæðingu telur framkvæmdastjórnin að hægt sé að lækka kostnað við þann innflutning um 260 milljarða Evra árlega.  Rafvæðing hafi líka í för með sér verulegan ávinning fyrir efnahagslíf ESB-ríkjanna, bæði fyrirtæki og einstaklinga, með lægra orkuverði, aukinni samkeppnishæfni, meira orkuöryggi og áfallaþoli. Þá sé hægt að minnka kolefnislosun verulega. Lykilatriði sé að gera raforku samkeppnishæfari í verði gagnvart gasi, m.a. með því að lækka skatta og gjöld á raforku, rafbíla og tækni sem notar rafmagn. Raforka eigi ekki að bera hlutfallslega meiri álögur en jarðefnaeldsneyti. Þá hyggst Evrópusambandið einnig smátt og smátt hætta niðurgreiðslum á  jarðefnaeldsneyti, t.d. á gasi, en þær hafa verið umtalsverðar.

„Besta leiðin til að gera Evrópu minna háða jarðefnaeldsneyti er að knýja efnahagslíf okkar áfram með rafmagni úr okkar eigin hreinu orkugjöfum  Við leggjum þessa vegna til að Evrópa verði fyrsta rafmagnsknúna heimsálfan,“ er haft eftir Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í fréttatilkynningu. Meðal þessara orkulinda er jarðhiti og um hann er fjallað í aðgerðaáætluninni Framkvæmdastjórnin skilgreinir jarðhita sem vannýtta auðlind sem gæti, með réttu regluverki, staðið undir að minnsta kosti 10% af raforkuþörf Evrópu og 25% af hita- og kæliþörf. Íslensk orkufyrirtæki eru í fararbroddi í nýtingu jarðhita sem leggur til um 30% af því rafmagni sem framleitt er hér á landi, auk þess að hita upp íslensk heimili og fyrirtæki.  Þessi áhersla gæti því falið í sér sóknarfæri í Evrópu fyrir íslenska orkugeirann og almennt að auka rafvæðingu með endurnýjanlegum orkugjöfum þar sem Íslendingar eru á heimavelli.

Aðgerðaáætlun ESB um rafvæðingu er umfangsmikil og fjallar einnig um nauðsyn þess að auka sveigjanleika og flutningsgetu raforkukerfisins. Þannig þurfi t.d. að stytta bið eftir því að tengjast flutningskerfinu auk þess að ráðast í fleiri úrbætur.

Hlekkur á fréttatilkynningu Framkvæmdastjórnarinnar er hér að neðan þar sem einnig er hægt að nálgast frekari upplýsingar.

Commission boosts Europe’s competitiveness, decarbonisation and independence: ESB setur rafvæðingu á oddinn í nýrri aðgerðaáætlun

Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta

Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði Evrópusambandsins (e. Council of the European Union) í dag 1. júlí og heldur um stjórnartaumana næstu sex mánuði, eða fram að áramótum. Kýpur hefur verið í forsæti fyrri hluta ársins. Ráðherraráðið (Ráðið) er ein af lykilstofnunum Evrópusambandsins. Þar koma saman fagráðherrar aðildarríkjanna í mismunandi málaflokkum til að móta sameiginlega stefnu ESB. Ráðið fer með löggjafarvald sambandsins ásamt Evrópuþinginu.

Írar setja þrjú málefnasvið á oddinn í forsætistíð sinni – samkeppnishæfni, gildi og öryggi. „Þessi þrjú forgangsmál endurspegla okkar metnað fyrir hönd Evrópu – að skapa tækifæri, vernda borgara og að við séum trú okkar grundvallargildum,“ sagði Helen McEntee  utanríkisráðherra Írlands, þegar stjórnvöld í Dublin lögðu línurnar fyrir næstu sex mánuði. Í áherslum um samkeppnihæfni líta Írar m.a. til Draghi skýrslunnar svokölluðu frá 2024 sem fjallar um samkeppnishæfni Evrópu til framtíðar en aðalhöfundur hennar er Mario Draghi, fyrrverandi forsætisráðherra Ítalíu og forseti Seðlabanka Evrópu. Í öryggismálum leggja Írar t.d. áherslu á áframhaldandi stuðning við Úkraínu og þegar kemur að gildum telja írsk stjórnvöld mikilvægt að standa vörð um mannréttindi og alþjóðlega samvinnu. Þau leggja líka áherslu á að fjölga aðildarríkjum ESB sem eru nú 27 talsins. Þá mun fara mikil orka í að stuðla að samkomulagi um langtímafjárlagaramma ESB, frá 2028-2034.  (Multiannual Financial Framework). Aðildarríkin takast þar á um forgangsröðun viðfangsefna, ekki síst framlög til landbúnaðarmála sem eru stór hluti af útgjöldum ESB.

Írland leggur einnig þunga áherslu á uppbyggingu flutnings- og dreifikerfis fyrir orku í álfunni eða „EU Grids Package.“ Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kynnti þann pakka 10. desember  2025, orkumálaráðherrar ESB komu sér saman um afstöðu til hans 26. júní s.l. og Evrópuþingið er með meðferðar þær breytingar sem lagðar eru til í þessari viðamiklu stefnumótun og lagasetningu. Írar vilja að „EU Grids Package“ verði afgreiddur áður þeir hverfa úr forsæti ráðherraráðsins en fyrrnefndar þrjár stofnanir ESB þurfa þá að ná saman um lokaútgáfu „EU Grids Package“ fyrir áramót í þríhliða samningaviðræðum.

Í orkumálum leggja stjórnvöld í Dublin áherslu á samtvinnað og öruggt orkukerfi þar sem í boði sé næg sjálfbær orku á hagstæðu verði. Metnaðarfull stefnumörkun í loftslagsmálum til ársins 2050 er einnig mikilvæg að mati Íra en að sama skapi þurfi að tryggja samkeppnishæfni og efnahagslega seiglu. Evrópa eigi að verða fyrsta „raforkuálfan.“

Sjá nánar um Ráðherraráð Evrópusambandsins, forsæti þess og helstu áherslur Íra:

https://ireland.representation.ec.europa.eu/irelands-presidency-council-european-union_en: Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta https://www.gov.ie/en/department-of-foreign-affairs/press-releases/minister-mcentee-sets-out-irelands-priorities-for-eu-presidency/: Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta https://www.ireland.ie/en/eu/eu_presidency/: Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta https://www.delorscentre.eu/en/about/news/detail/content/eu-energy-policy-under-the-irish-council-presidency: Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta

Endurnýjun vatnsinnviða í Evrópu brýn og kostnaðarsöm

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu EurEau, samtaka vatnsveitna og fráveitna í 33 Evrópulöndum. Samorka er meðal aðildarfélaga EurEau sem hefur nú sent frá sér „Europe‘s Water in Figures.“ Það er árleg skýrsla með myndrænu talnaefni sem bregður ljósi á þennan mikilvæga geira í álfunni og dregur fram stöðuna í hverju landi í samanburði við önnur.

Um 97% af íbúum Evrópu fá drykkjarvatn sitt frá vatnsveitu og um 90% þeirra njóta ávinnings af starfsemi fráveitna. Heimili í Evrópu eyða þó einungis um 1% af sínum tekjum í útgjöld vegna þessarar þjónustu. Vatnsgeirinn þarf síðan stöðugt að mæta nýjum kröfum, innviðir eru víða að eldast og stjórnendur vatns- og fráveitna hafa líka alltaf metnað til að gera betur. Það er því mikil þörf fyrir fjárfestingar og í raun má ætla að árlega vanti þar upp á um 23 milljarða Evra.

Gnægð af hreinu og góðu vatni er ein helsta auðlind Íslands. Aðildarfyrirtæki Samorku eru stolt af því að veita þessa grunnþjónustu þannig að við fáum alltaf gæða drykkjarvatn úr krananum og atvinnulífið geti treyst á nægt vatn til sinna þarfa. Veitufyrirtæki gera sér lika grein fyrir mikilvægi þess að vernda þessa auðlind og styrkja t.d. áfallaþol. Þá hefur Evrópusambandið hefur sett fram stefnu um viðnámsþrótt í vatnsgeiranum „Water Resilence Strategy.“

Það eru einnig miklar áskoranir og tugmilljarða fjárfestingar framundan í fráveitumálum hér á landi, bæði til að fara að núgildandi reglum og til að mæta kröfum nýrrar fráveitutilskipunar Evrópusambandsins.  Lokamálstofa Samorku á fagþingi samtakanna í maí var t.d. helguð þessu viðfangsefni. Í skýrslu EurEau, „Europe‘s Water in Figures,“ má glögglega sjá að Ísland þarf að gera betur í fráveitumálum þegar staðan hér er borin saman við önnur Evrópulönd og að því er unnið í samráði við stjórnvöld.

Sjá hlekkinn hér að neðan til að fræðast meira um skýrslu EurEau og lesa hana.

https://eureau.org/wp-content/uploads/2026/06/FINAL_Europes-Water-in-Figures-Report-2026.pdf

ESB opnar samráðsgátt um stafræna væðingu vatnsgeirans

Evrópusambandið hefur opnað samráðsgátt til að styðja við þróun aðgerðaáætlunar um stafræna væðingu vatnsgeirans, þ.á.m. að taka almennt upp snjallmæla. Áætlunin er í samræmi við stefnu ESB um viðnámsþrótt vatns og markmið hennar er að nútímavæða vatnsbúskap í gegnum nýsköpun sem byggist á traustri gagnasöfnun.

Aðgerðaáætlunin á að bæta nýtingu vatns, vernda hringrás þess og tryggja að allir hafi aðgang að hreinu vatni á hagstæðu verði, að því er segir í fréttatilkynningu. Styrkja á innviði í þessum geira og áætlunin er liður í að efla samkeppnishæfni ríkja innan Evrópusambandsins.

„Með þessari aðgerðaáætlun um stafræna væðingu vatnsgeirans viljum við leysa úr læðingi þann kraft sem býr í nýrri tækni og stafrænum lausnum. Þær hjálpar okkur að nýta vatnið betur, minnka leka og halda betur utan um innviði á þessu sviði,“ er haft eftir Jessiku Roswall, sem er yfir umhverfismálum og viðnámsþrótti vatns í framkvæmdastjórn ESB. „Ég hlakka til að sjá hugmyndir og framlag sérfræðinga, uppfinningafólks og haghafa til að styrkja þessa stafrænu væðingu,“ segir Roswall.

Með því að opna þessa samráðsgátt er Evrópusambandið t.d. að leita eftir því hvernig ný tækni, s.s. gervigreind getur bætt skilvirkni og áfallaþol innviða. Haghafar eru hvattir til að taka þátt og samráðgáttin er opin til 24. júní n.k. Fyrirtæki innan Samorku í vatnsgeiranum eru hvött til að skoða hvað þau geta lagt af mörkum en Samorka er einnig aðili að EurEau, samtökum vatnsgeirans í Evrópu.

Frekari upplýsingar um þessa aðgerðaáætlun ESB og hlekk á samráðsgáttina (Call for evidence) er að finna í hlekk hér að neðan.

Commission seeks input on digital action plan for water sector – Environment: ESB opnar samráðsgátt um stafræna væðingu vatnsgeirans

Faghópur Samorku um samskiptamál til Brussel

Faghópur Samorku um samskiptamál fór nýverið til Brussel þar sem þátttakendur kynntu sér þróun evrópsks regluverks, alþjóðlega umræðu um orku- og veitumál og hlutverk samskipta og hagsmunagæslu í ört breytilegu starfsumhverfi.

Í ferðinni heimsótti hópurinn meðal annars ýmis evrópsk hagsmunasamtök á sviði orku- og veitustarfsemi, auk EFTA, þar sem farið var yfir þróun löggjafar og regluverks sem hefur áhrif á íslensk orku- og veitufyrirtæki.

Þá heimsótti hópurinn einnig skrifstofu Samorku í Brussel þar sem rætt var um aukið vægi alþjóðasamstarfs og hvernig Samorka getur stutt betur við aðildarfyrirtæki sín gagnvart evrópskum stofnunum og samstarfsaðilum.

Ferðin þótti afar gagnleg og gaf mikilvæga innsýn í þá þróun sem nú á sér stað í Evrópu á sviði orku-, umhverfis- og veitustarfsemi og hvernig samskipti, upplýsingamiðlun og hagsmunagæsla skipta þar sífellt meira máli.

ESB leiðtogar leggja áherslu á orkuskipti sem lausn til framtíðar

Leiðtogafundur Evrópusambandsins í Brussel 19.-20. mars lagði áherslu á að orkuskipti væru lykillinn að sjálfræði Evrópu (strategic autonomy), auknu áfallaþoli, lægra orkuverði og meira framboði á hreinni, nægri orku úr heimahögum. Hún sé drifkrafturinn í  að knýja áfram efnahagslíf framtíðarinnar. Leiðtogar aðildarríkja ESB telja mikilvægt að hraða enn frekari nýtingu og útbreiðslu endurnýjanlegra orkugjafa og grípa til fleiri aðgerða til að Evrópa sé síður háð óstöðugum mörkuðum með jarðefnaeldsneyti. Með þessu móti verði orkuframboð líka öruggara.  

Þetta eru góðar fréttir fyrir íslenska orku- og veitugeirann og í samræmi við þau megin skilaboð sem Samorka og aðildarfyrirtækin halda á lofti í Brussel og víðar erlendis. Orkusjálfstæði Íslands stendur styrkari fótum en ella vegna þess að við búum að hreinum og áreiðanlegum orkugjöfum  sem árið 2024 mættu 83.6% af orkuþörf íslensks samfélags samkvæmt tölum Eurostat. Ísland er langefst Evrópulanda í þessu efni. Afgangurinn, eða rúmlega 16% af framboði orku hér á landi, er því innflutt, s.s. olía fyrir samgöngur, skip og flugvélar. Í þeim ólgusjó sem nú geisar í alþjóðamálum, ekki síst á orkumörkuðum heimsins, er þetta þjóðaröryggismál. Hætt er við að öldurnar muni ekki lægja í bráð og það er enn frekari hvatning til að ljúka orkuskiptum og efla samkeppnishæfni Íslands með innlendri grænni orku á hagstæðu verði.

Leiðtogar ESB hvöttu einnig framkvæmdastjórn sambandsins til að leggja tafarlaust fram „verkfærakassa“ með markvissum og tímabundnum aðgerðum til að takast á við nýlegar verðhækkanir á innfluttu jarðefnaeldsneyti. Þeir kölluðu líka eftir brýnum, markvissum aðgerðum til að lækka raforkuverð og minnka óhóflegar skammtímasveiflur, m.a. fyrir orkufrekan iðnað og hafa þá í huga ólíkar aðstæður aðildarríkjanna.

Framkvæmdastjórn ESB var einnig hvött til að vinna náið með aðildarríkjum að tímabundnum og markvissum aðgerðum í ríkjunum til að milda áhrif eldsneytis- og annars kostnaðar á raforkuframleiðslu, án þess að grafa undan hvötum til langtímafjárfestinga eða samkeppnisjöfnuði á innri markaði.

Leiðtogarnir boðuðu  endurskoðun viðskiptakerfis ESB  með losunarheimildir (ETS) eigi síðar en í júlí 2026 til að draga úr sveiflum kolefnisverðs og milda áhrif þess á raforkuverð og tengdan aðfangakeðjukostnað. Þeir lögðu hins vegar líka áherslu á að ETS-kerfið verði áfram í lykilhlutverki í orkuskiptum og loftslagsmálum sem hvati til fjárfestinga og nýsköpunar. Nokkur aðildarríki innan ESB, t.d. Ítala, hafa gagnrýnt ETS-kerfið harðlega og stjórnvöld í Róm m.a. lagt fram tillögur um ríkisstyrki til orkuvera sem brenna gasi. Norræn aðildarríki ESB hafa hinsvegar verið í fararbroddi þeirra sem vilja standa vörð um kerfið ásamt fleiri ríkjum, þ.á.m. Spáni og Portúgal. Niðurstaðan var þessi endurskoðun en ljóst er að ETS-málið er ekki útrætt innan ESB.

Leiðtogarnir hvöttu vatt til að hinn metnaðarfulli „EU Grids Package“ um flutnings- og dreifkerfi orku innan ESB, verði samþykktur. Hraða þurfi uppbyggingu raforkuinnviða, verja þá og auka viðnámsþrótt þeirra. Þá þurfi að styrkja samtengingar, m.a. með einföldun og hraðari leyfisveitingum, en einnig með sveigjanlegri nálgun á svokallaðar innlendar flöskuhálstekjur sem taki mið af aðstæðum í einstökum löndum.

Aðildarríki ESB og framkvæmdastjórnin í Brussel  voru sömuleiðis hvött til að flýta innleiðingu markmiða sem sett hafa verið með  Orkusambandi ESB 2030  (Energy Union 2030) svo stuðla megi að aukinni og hagkvæmri rafvæðingu í Evrópu.

Sjá nánar um leiðtogafund ESB 19- 20. mars og helstu niðurstöður hans:

https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2026/03/19-20/: ESB leiðtogar leggja áherslu á orkuskipti sem lausn til framtíðar

ESB opnar samráðsgátt um ramma fyrir endurnýjanlega orku eftir 2030

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur hleypt af stokkunum samráðsferli til að móta lagaramma ESB fyrir endurnýjanlega orku á næsta áratug þessarar aldar.  „Renewable energy framework post-2030.“ Markmiðið er að Evrópa haldi sínu striki í að ná loftslagsmarkmiðum en tryggja einnig samkeppnishæfni álfunnar, orkuöryggi og sjálfbærni.

Stefnan er að sú að þessi löggjafartillaga framkvæmdastjórnarinnar verði afgreidd fyrir árslok. Við gerð tillögunnar vill framkvæmdastjórnin nýta sér það sem haghafar og almenningur leggur af mörkum í samráðinu. ESB segir að tilgangurinn með lagarammanum um endurnýjanlega orku á næsta áratug, eftir 2030, sé að tryggja áreiðanlegt framboð af orku sem framleidd er  í Evrópu á viðráðanlegu verði fyrir almenning og fyrirtæki. Í kynningu á samráðsgáttinni er lögð áhersla á að endurnýjanlegir orkugjafar verði liður í því að ná markmiðum ESB um að árið 2040 verði búið að minnka losun gróðurhúsalofttegunda innan sambandsins um 90% miðað við losun árið 1990. Þetta þurfi að gera með hagkvæmum og sjálfbærum hætti. Þegar litið er á samsetningu orkugjafa innan ESB (energy mix) hefur hlutur endurnýjanlegra orkulinda tvöfaldast á undanförnum 13 árum og var 25,4% árið 2024. Þetta þýðir þó líka að hraða þarf þróuninni í þessum geira og auka t.d. mjög notkun hreinnar orku í flutningum, hitun og kælingu.

Framkvæmdastjórn ESB hvetur haghafa og almenning til að senda innlegg í þessa samráðsgátt. Annars vegar er kallað eftir gögnum og upplýsingum eða „call for evidence“ og er sú gátt opin til 16. apríl n.k. Almenn samráðsgátt eða „Public Consultation“ er opin til 12. júní n.k. Þessi framtíðarstefnumótun ESB um lagaumhverfi, reglur og fleira mun á efa snerta hagsmuni íslenska orku- og geirans með margvíslegum hætti enda eru allar okkar orkulindir endurnýjanlegar. Og frá gildistöku samningsins um Evrópska efnahagssvæðið hafa löggjöf og reglur ESB að verulegu leyti mótað starfsumhverfi orku- og veitufyrirtækja hér á landi. Það er því þess virði að kynna sér málið nánar, sjá hvað framtíðin kann að bera í skauti sér og leitast við að hafa áhrif á hvernig hún lítur út, með því að koma að sjónarmiðum okkar í þessa samráðsgátt.

Sjá hér hlekk á samráðsgátt framkvæmdastjórnar ESB með margvíslegum fleiri upplýsingum.

https://energy.ec.europa.eu/news/renewable-energy-framework-post-2030-consultations-launched-2026-03-20_en: ESB opnar samráðsgátt um ramma fyrir endurnýjanlega orku eftir 2030