Brussel

ESB leiðtogar leggja áherslu á orkuskipti sem lausn til framtíðar

Leiðtogafundur Evrópusambandsins í Brussel 19.-20. mars lagði áherslu á að orkuskipti væru lykillinn að sjálfræði Evrópu (strategic autonomy), auknu áfallaþoli, lægra orkuverði og meira framboði á hreinni, nægri orku úr heimahögum. Hún sé drifkrafturinn í  að knýja áfram efnahagslíf framtíðarinnar. Leiðtogar aðildarríkja ESB telja mikilvægt að hraða enn frekari nýtingu og útbreiðslu endurnýjanlegra orkugjafa og grípa til fleiri aðgerða til að Evrópa sé síður háð óstöðugum mörkuðum með jarðefnaeldsneyti. Með þessu móti verði orkuframboð líka öruggara.  

Þetta eru góðar fréttir fyrir íslenska orku- og veitugeirann og í samræmi við þau megin skilaboð sem Samorka og aðildarfyrirtækin halda á lofti í Brussel og víðar erlendis. Orkusjálfstæði Íslands stendur styrkari fótum en ella vegna þess að við búum að hreinum og áreiðanlegum orkugjöfum  sem árið 2024 mættu 83.6% af orkuþörf íslensks samfélags samkvæmt tölum Eurostat. Ísland er langefst Evrópulanda í þessu efni. Afgangurinn, eða rúmlega 16% af framboði orku hér á landi, er því innflutt, s.s. olía fyrir samgöngur, skip og flugvélar. Í þeim ólgusjó sem nú geisar í alþjóðamálum, ekki síst á orkumörkuðum heimsins, er þetta þjóðaröryggismál. Hætt er við að öldurnar muni ekki lægja í bráð og það er enn frekari hvatning til að ljúka orkuskiptum og efla samkeppnishæfni Íslands með innlendri grænni orku á hagstæðu verði.

Leiðtogar ESB hvöttu einnig framkvæmdastjórn sambandsins til að leggja tafarlaust fram „verkfærakassa“ með markvissum og tímabundnum aðgerðum til að takast á við nýlegar verðhækkanir á innfluttu jarðefnaeldsneyti. Þeir kölluðu líka eftir brýnum, markvissum aðgerðum til að lækka raforkuverð og minnka óhóflegar skammtímasveiflur, m.a. fyrir orkufrekan iðnað og hafa þá í huga ólíkar aðstæður aðildarríkjanna.

Framkvæmdastjórn ESB var einnig hvött til að vinna náið með aðildarríkjum að tímabundnum og markvissum aðgerðum í ríkjunum til að milda áhrif eldsneytis- og annars kostnaðar á raforkuframleiðslu, án þess að grafa undan hvötum til langtímafjárfestinga eða samkeppnisjöfnuði á innri markaði.

Leiðtogarnir boðuðu  endurskoðun viðskiptakerfis ESB  með losunarheimildir (ETS) eigi síðar en í júlí 2026 til að draga úr sveiflum kolefnisverðs og milda áhrif þess á raforkuverð og tengdan aðfangakeðjukostnað. Þeir lögðu hins vegar líka áherslu á að ETS-kerfið verði áfram í lykilhlutverki í orkuskiptum og loftslagsmálum sem hvati til fjárfestinga og nýsköpunar. Nokkur aðildarríki innan ESB, t.d. Ítala, hafa gagnrýnt ETS-kerfið harðlega og stjórnvöld í Róm m.a. lagt fram tillögur um ríkisstyrki til orkuvera sem brenna gasi. Norræn aðildarríki ESB hafa hinsvegar verið í fararbroddi þeirra sem vilja standa vörð um kerfið ásamt fleiri ríkjum, þ.á.m. Spáni og Portúgal. Niðurstaðan var þessi endurskoðun en ljóst er að ETS-málið er ekki útrætt innan ESB.

Leiðtogarnir hvöttu vatt til að hinn metnaðarfulli „EU Grids Package“ um flutnings- og dreifkerfi orku innan ESB, verði samþykktur. Hraða þurfi uppbyggingu raforkuinnviða, verja þá og auka viðnámsþrótt þeirra. Þá þurfi að styrkja samtengingar, m.a. með einföldun og hraðari leyfisveitingum, en einnig með sveigjanlegri nálgun á svokallaðar innlendar flöskuhálstekjur sem taki mið af aðstæðum í einstökum löndum.

Aðildarríki ESB og framkvæmdastjórnin í Brussel  voru sömuleiðis hvött til að flýta innleiðingu markmiða sem sett hafa verið með  Orkusambandi ESB 2030  (Energy Union 2030) svo stuðla megi að aukinni og hagkvæmri rafvæðingu í Evrópu.

Sjá nánar um leiðtogafund ESB 19- 20. mars og helstu niðurstöður hans:

https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2026/03/19-20/: ESB leiðtogar leggja áherslu á orkuskipti sem lausn til framtíðar

ESB opnar samráðsgátt um ramma fyrir endurnýjanlega orku eftir 2030

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur hleypt af stokkunum samráðsferli til að móta lagaramma ESB fyrir endurnýjanlega orku á næsta áratug þessarar aldar.  „Renewable energy framework post-2030.“ Markmiðið er að Evrópa haldi sínu striki í að ná loftslagsmarkmiðum en tryggja einnig samkeppnishæfni álfunnar, orkuöryggi og sjálfbærni.

Stefnan er að sú að þessi löggjafartillaga framkvæmdastjórnarinnar verði afgreidd fyrir árslok. Við gerð tillögunnar vill framkvæmdastjórnin nýta sér það sem haghafar og almenningur leggur af mörkum í samráðinu. ESB segir að tilgangurinn með lagarammanum um endurnýjanlega orku á næsta áratug, eftir 2030, sé að tryggja áreiðanlegt framboð af orku sem framleidd er  í Evrópu á viðráðanlegu verði fyrir almenning og fyrirtæki. Í kynningu á samráðsgáttinni er lögð áhersla á að endurnýjanlegir orkugjafar verði liður í því að ná markmiðum ESB um að árið 2040 verði búið að minnka losun gróðurhúsalofttegunda innan sambandsins um 90% miðað við losun árið 1990. Þetta þurfi að gera með hagkvæmum og sjálfbærum hætti. Þegar litið er á samsetningu orkugjafa innan ESB (energy mix) hefur hlutur endurnýjanlegra orkulinda tvöfaldast á undanförnum 13 árum og var 25,4% árið 2024. Þetta þýðir þó líka að hraða þarf þróuninni í þessum geira og auka t.d. mjög notkun hreinnar orku í flutningum, hitun og kælingu.

Framkvæmdastjórn ESB hvetur haghafa og almenning til að senda innlegg í þessa samráðsgátt. Annars vegar er kallað eftir gögnum og upplýsingum eða „call for evidence“ og er sú gátt opin til 16. apríl n.k. Almenn samráðsgátt eða „Public Consultation“ er opin til 12. júní n.k. Þessi framtíðarstefnumótun ESB um lagaumhverfi, reglur og fleira mun á efa snerta hagsmuni íslenska orku- og geirans með margvíslegum hætti enda eru allar okkar orkulindir endurnýjanlegar. Og frá gildistöku samningsins um Evrópska efnahagssvæðið hafa löggjöf og reglur ESB að verulegu leyti mótað starfsumhverfi orku- og veitufyrirtækja hér á landi. Það er því þess virði að kynna sér málið nánar, sjá hvað framtíðin kann að bera í skauti sér og leitast við að hafa áhrif á hvernig hún lítur út, með því að koma að sjónarmiðum okkar í þessa samráðsgátt.

Sjá hér hlekk á samráðsgátt framkvæmdastjórnar ESB með margvíslegum fleiri upplýsingum.

https://energy.ec.europa.eu/news/renewable-energy-framework-post-2030-consultations-launched-2026-03-20_en: ESB opnar samráðsgátt um ramma fyrir endurnýjanlega orku eftir 2030

Þýskaland í forystu í nýrri vindorku í Evrópu

Þýskaland bar höfuð og herðar yfir önnur Evrópulönd í fyrra í uppbyggingu vindorku. Þýsk orkufyrirtæki bættu þannig við 5.7 GW af uppsettu vindorkuafli árið 2025. Lang mest af þessari aukningu, eða um 91%, var á landi. Þetta er hátt í þriðjungur af allri nýrri vindorku í álfunni í fyrra sem nam 19.1 GW. Í öðru sæti var Tyrkland þar sem 2.1 GW af uppsettu vindorkuafli bættust við en Svíþjóð var síðan í þriðja sæti með 1.8 GW. Þessi gríðarlega uppbygging í Þýskalandi er sýnileg þegar ferðast er um landið, þar eru raðir af vindmyllum meðfram hraðbrautum og víðar.

Vindorkuver í löndum Evrópusambandsins framleiddu 465 terwattstundir (TWh) af rafmagni í fyrra sem er um 19% af eftirspurninni í ESB, samkvæmt samantekt Wind Europe. Samtals er uppsett afl vindorkuvera í Evrópu nú 304 GW, og þar af eru 265 GW á landi (onshore) en 39 GW á hafi úti (offshore). Þetta er í takti við uppbygginguna í fyrra því langmest af nýju vindorkuafli i álfunni, eða um 90%, er í vindorkuverum á landi, 17,2 GW.

Stjórnvöld í Þýskalandi og í einstökum landshlutum hafa lagt mikla áherslu á að stytta og einfalda ferli leyfisveitinga. Það er ein skýringin á þessari miklu uppbyggingu vindorku í landinu en þetta hefur þó gengið misjafnlega eftir sambandsríkjum. Bygging meira en 2400 vindmylla var samþykkt í Þýskalandi árið 2024 með 14 GW af uppsettu afl yrðu þær allar reistar. Í sumum sambandsríkjum hefur tekið minna en eitt ár að veita leyfi fyrir nýjum vindorkuverkefnum en í öðrum hefur tekið 3-4 ár að ljúka þessu leyfisveitingaferli.

Allt útlit er fyrir áframhaldandi mikla uppbyggingu vindorku í Evrópu. Í fyrra voru þannig teknar lokaákvarðanir um fjárfestingar upp á 45 milljarða evra, til að fjármagna 20.9 GW af nýju vindorkuafli, að því fram kemur í samantekt Wind Europe sem Samorka er aðili að. Hér á landi er Landsvirkjun á fullri ferð að reisa vindorkuver sem kennt er við Vaðöldu. Önnur orkufyrirtæki og aðilar eru síðan með vindorkuverkefni í undirbúningi víða um landið.

Áfallaþol og varnir gegn fjölþáttaógnum mikilvægir þættir í samkomulagi við ESB segir utanríkisráðherra

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra gerði mikilvægi áfallaþols og varnir gegn fjölþáttaógnum að umtalsefni í fréttaviðtali við RUV í kjölfar þess að hún og Kaja Kallas, utanríkismálastjóri Evrópusambandsins (ESB), undirrituðu samstarfsyfirlýsingu um öryggis- og varnarmál í Brussel í gær, 18. mars.

 „Það felst margt í samkomulaginu, m.a. að við Íslendingar erum að tryggja okkur aðgang að verkefnum, gríðarlega mikilvægt, aðgang að sérfræðiþekkingu á þessum tímum og líka ákveðinni greiningargetu. Þetta skiptir okkur máli í okkar vörnum, ekki síst gegn fjölþáttaógnum. Þar er Evrópusambandið algjörlega í leiðtogahlutverki,“ sagði Þorgerður Katrín. Hún var einnig spurð um þá staðreynd að samkvæmt samkomulaginu fær Ísland aðgang að sjóðum og verkefnum sem ganga út á fjárfestingum í varnar- og öryggistengdri starfsemi. Spurningin væri hvort það væri eitthvað sem Ísland ætti heima í? „Já ég myndi segja það,“ sagði utanríkisráðherra og benti á ýmis íslensk fyrirtæki sem hafi náð góðum árangri, t.d. í nýsköpun. „Þau hafa sýnt að þau geta þróað vörur, varning, tæki og tól til að styrkja og auka getu Evrópu til að ýta undir seiglu, varnargetu, þolgæði og áfallaþolið. Allt þetta skiptir máli og það er mikilvægt að tengjast við þetta, m.a. með íslenskan iðnað í huga,“ sagði utanríkisráðherra í kvöldfréttum RUV.

Þorgerður Katrín var einmitt meðal frummælenda á ársfundi Samorku, 17. mars þar sem efling áfallaþols ómissandi innviða var í brennidepli. Utanríkisráðherra sagði á fundinum að öryggisumhverfi Evrópu væri að breytast hratt og við gætum ekki lokað augunum fyrir fjölþáttaógnum sem að okkur steðja. „Ef árás yrði gerð á Ísland yrði hún að mínu mati ekki í formi hefðbundins landhernaðar heldur atlaga að innviðum,“ sagði Þorgerður Katraín en tók líka fram að íslenskt samfélag stæði vel að vígi að mörgu leyti.

Í fréttatilkynningu utanríkisráðuneytisins kemu fram að með samstarfsyfirlýsingunni við ESB sé áréttaður pólitískur vilji Íslands og Evrópusambandsins um aukið samstarf á sviði öryggis- og varnarmála. Yfirlýsingin sé ekki skuldbindandi og feli ekki í sér kvaðir um framlög eða þátttöku Íslands í verkefnum ESB. Samorka skilaði nýlega inn í samráðsgátt umsögn um þátttöku Íslands í samstarfsáætlunum ESB fyrir 2028-2034. Stærsta breytingin frá núverandi fyrirkomulagi felst í stofnun nýs Samkeppnishæfnissjóðs (e. European Competitiveness Fund, ECF) upp á 234,3 milljarða evra Í honum verða sameinaðar 14 núgildandi áætlanir og þar af eru sjö sem Ísland á nú þegar aðild að. Sjóðnum er skipt í fjóra stefnuglugga en sá langstærsti, snýst um viðnámsþol, öryggi, varnariðnað og geiminn (space). Samkvæmt tillögu framkvæmdastjórnar ESB fær hann 125,2 milljarða evra í framlög. Undir þennan glugga fellur borgaralegt öryggi, t.d. lykilinnviðir og einnig tækni með tvíþætt notagildi (dual use), fyrir borgaraleg og hernaðarleg not.

Almannavarnaáætlun ESB (Union Civil Protection Mechanism – UCPM) er önnur samstarfsáætlun ESB sem hefur þann tvíþætta tilgang að samhæfa viðbrögð við neyðarástandi í Evrópu og sömuleiðis að efla áfallaþol og fyrirbyggjandi aðgerðir aðildarríkjanna. Framkvæmdastjórn ESB leggur til að styrkja þessa áætlun verulega til að auka m.a. samvinnu um forvarnir og efla undirbúning og viðbrögð við náttúru- og heilsuvá, sem og ógnum af manna völdum. Samorka benti í umsögn sinni á að sterkir orku- og veituinnviðir væru hluti af öflugum almannavörnum og viðnámsþrótti og því sé mikilvægt að íslensk stjórnvöld skoði vel og kynni fyrir haghöfum hvaða möguleikar væru á styrkjum eða samstarfi sem tengist almannavarnaáætlun ESB.

Hér er hægt að lesa umsögn Samorku um þátttöku Íslands í samstarfsáætlunum ESB 2028-2034

7238541f-211e-f111-9bd6-005056bcce7e: Áfallaþol og varnir gegn fjölþáttaógnum mikilvægir þættir í samkomulagi við ESB segir utanríkisráðherra

Hér er hlekkur á frétt RUV með viðtalinu við utanríkisráðherra.

Fréttir – Spilari RÚV: Áfallaþol og varnir gegn fjölþáttaógnum mikilvægir þættir í samkomulagi við ESB segir utanríkisráðherra

Og upptaka af ársfundi Samorku þar sem Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra ræddi líka um almannavarnir og öryggi, ásamt fleiri gestum.

Beint streymi frá ársfundi Samorku – Samorka: Áfallaþol og varnir gegn fjölþáttaógnum mikilvægir þættir í samkomulagi við ESB segir utanríkisráðherra

Evrópusambandið birtir aðgerðaáætlun um nýtingu jarðhita 19. maí

Evrópusambandið mun birta aðgerðaáætlun sína um nýtingu jarðhita þann 19. maí n.k. samkvæmt upplýsingum frá EGEC – evrópsku jarðhitasamtökunum sem Samorka er aðili að. Forseti framkvæmdastjórnar ESB, Ursula von der Leyen, hefur einnig staðfest að áætlunin sé væntanleg að því er Euracitiv fréttamiðillinn greinir frá.  Fulltrúi Samorku hvatti framkvæmdastjórnina til að setja fram metnaðarfulla aðgerðaætlun, í pallborði með fulltrúa ESB og fleirum á ráðstefnu hér í Brussel 25. febrúar s.l.

Samorka, HS Orka, Landsvirkjun og Veitur voru meðal þeirra sem skrifuðu undir bréf EGEC þann 11. desember s.l. til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um að stórefla nýtingu jarðhita í Evrópu með aðgerðaáætluninni  Hún er hluti af svokallaðri „Heating and Cooling Strategy“ á vegum ESB. Í bréfinu er lögð áhersla á að með skýrri stefnumótun og pólitískum skuldbindingum ráðamanna sé hægt að auka fjárfestingar, efla nýsköpun og einfalda ferli leyfisveitinga til að jarðhiti verði ein af forsendum fyrir orkuskiptum í Evrópu og orkusjálfstæði álfunnar.

Þá lýstu þingmenn á Evrópuþinginu eindregnum stuðningi við stóraukna nýtingu jarðhita í umræðum þann 16. október.  Þeir sögðu að þessi endurnýjanlega orkulind væri mjög vannýtt í álfunni en ryðja þyrfti hindrunum úr vegi til að efla vinnslu á jarðhita til húshitunar og fleiri nota. Einn þingmaður benti á Ísland sem dæmi um land þar sem hægt væri að hafa fjárhagslegan hagnað af jarðhitanýtingu. Umræðan var á vegum orkunefndar Evrópuþingsins. Tveimur dögum áður var Dan Jörgensen orkumálastjóri ESB meðal frummælenda á ráðstefnu um nýtingu jarðhita „Our Climate Future“ hér í Brussel. Samorka tók þátt í að skipuleggja ráðstefnuna sem var fjölsótt. Þar talaði einnig Jóhann Páll Jóhannsson ráðherra umhverfis, orku og loftslags en Stefán Haukur Jóhannesson sendiherra í Brussel opnaði ráðstefnuna.

Samorka og nokkur aðildarfyrirtæki ásamt íslenskum stjórnvöldum sendu einnig umsagnir um aðgerðaáætlunina inn í samráðsgátt ESB snemma í október. Í sinni umsögn lagði Samorka m.a. áherslu á leiðtogahlutverk Íslands – hvernig íslensk orkufyrirtæki hafi margt fram að færa til að efla nýtingu jarðhita í Evrópu. Þessi orka úr iðrum jarðar geti verið í lykilhlutverki í orkuskiptum og til að ná loftslagsmarkmiðum. Það sé einnig mikilvægt að hverskyns löggjöf frá ESB á þessu sviði taki mið af sjálfbærnimarkmiðum og eðli jarðhitanýtingar til orkuframleiðslu. Nýjar reglur megi ekki standa í vegi fyrir eða grafa undan nýtingu þessarar sjálfbæru orkulindar. Það verður athyglisvert að sjá hvort aðgerðaáætlunin stendur undir þeim vonum sem við hana eru bundnar og Samorka mun fylgjast grannt með málinu.

Samstarfsáætlanir ESB um samkeppnishæfni, nýsköpun, vísindi, áfallaþol og innviði

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur birt tillögur að nýjum samstarfsáætlunum fyrir tímabilið 2028-2034. Umfangsmiklar breytingar eru boðaðar á skipulagi og framkvæmd áætlana sem Ísland á aðild að á grundvelli EES-samningsins. Almennt er aukin áhersla lögð á samkeppnishæfni, efnahagslegt sjálfræði á mikilvægum sviðum, viðnámsþol og öryggis – og varnarmál. Máilð er komið í samráðsgátt íslenskra stjórnvalda og geta haghafar skilað inn umsögnum til 12. mars n.k. Orku- og veitufyrirtæki hafa sótt í ýmsa sjóði sem tengjast þessu samstarfi og nýir möguleikar eru ávallt að opnast.

Stærsta breytingin frá núverandi fyrirkomulagi felst í stofnun nýs Samkeppnishæfnissjóðs (e. European Competitiveness Fund, ECF). Sjóðnum er ætlað að stórefla fjárfestingar og stuðning við nýsköpun og tækniþróun. Heildarfjárhagsrammi sjóðsins er áætlaður 234,3 milljarðar evra og skiptist í fjóra svokallaða „stefnuglugga.“ Sá langsærsti snýst um viðnámsþol, öryggi, varnariðnað og geiminn (space) eða rúmir 125 milljarðar evra. Í þessum glugga er borgaralegt öryggi, t.d. lykilinnviðir og einnig tækni með tvíþætt notagildi (dual use). Annar stefnugluggi upp á rúma 26 milljarða evra snýst um svokallaða hreina umbreytingu, ss. að draga úr losun frá iðnaði, betri nýtingu orku, fjölbreyttari orkugjafa og mögulega samfjármögnun með „Innovation Fund“ sem er fjármagnaður í gegnum losunarheimildir (ETS)

Stefnugluggi sem nær yfir stafræna forystu upp á rúma 51.5 milljarða evra er einnig áhugaverður fyrir orku- og veitufyrirtæki enda lýtur hann m.a. að stafrænum tengingum og innviðum auk netöryggis. Í þessu samhengi má einnig nefna til sögunnar Almannavarnaáætlun ESB (UCPM) sem hefur þann tvíþætta tilgang að samhæfa viðbrögð við neyðarástandi í Evrópu og sömuleiðis að efla áfallaþol og fyrirbyggjandi aðgerðir aðildarríkjanna. Fram kom á kynningarfundi um þessar samstarfsáætlanir sem Samorka fylgdist með að sjóður sem tengist almannavarnaáæltuninni hafi reynst íslenskum stjórnvöldum þar sé hægt að sækja um styrki.

Horizon Europe, 10. rammaáætlun ESB um rannsóknir og nýsköpun er svo með heildarfjárhagsramma upp á 175 milljarða evra samkvæmt þeim tillögum sem hafa verið lagðar fram. Markmið áætlunarinnar er að styrkja vísinda -,tækni – og nýsköpunargrunn Evrópu og auka samkeppnishæfni með stuðningi við nýsköpun og grunnrannsóknir. Horizon Europe verður áfram sjálfstæð áætlun, en þó með verulegri samþættingu við nýja Samkeppnishæfnisjóðinn.

Samorka tók einnig þátt í opnum fundi í Brussel 25 febrúar s.l. um mikilvægi alþjóðlegrar samvinnu til að styrkja samkeppnishæfni, m.a. með rannsóknum og eflingu hreinna orkugjafa. Sveinn Helgason, verkefnisstjóri erlend samstarfs var þar í pallborði, með fulltrúa norskra stjórnvalda, Rolls Royce og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Sendiráð Íslands í Brussel var meðal skipuleggjanda og fulltúar RANNÍS, Hafrannsóknastofnunar og nokkurra ráðuneyta voru meðal ráðstefnugesta og þátttakenda.

Hér er hlekkur á samráðsgátt íslenskra stjórnvalda vegna þátttöku Íslands í samstarfsáætlunum ESB 2028-2034. Hún er opin til 12. mars n.k. og þar er einnig að finna ýmis fylgiskjöl og frekari upplýsingar.

Samráðsgátt | Mál: S-38/2026: Samstarfsáætlanir ESB um samkeppnishæfni, nýsköpun, vísindi, áfallaþol og innviði

Hér er svo að finna upptöku á kynningarfund íslenskra stjórnvalda um þessar samstarfsáætlanir sem er liður í opnu samráði þeirra við hagsmunaaðila, þar á meðal Samorku og aðildarfyrirtæki.

Kynningarfundi um opið samráð um þátttöku Íslands í samstarfsáætlunum ESB 2028 – 2034.: Samstarfsáætlanir ESB um samkeppnishæfni, nýsköpun, vísindi, áfallaþol og innviði

ESB vill styrkja hreinan iðnað og tækni með nýrri löggjöf

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kynnti í gær, 4. mars, löggjafartilögu sem ber heitið  „Industrial Accelator Act.“ IAA er ætlað að auka eftirspurn eftir „hreinni“ (low-carbon) tækni og vörum framleiddum í Evrópu. ESB segir að þessar aðgerðir eigi að efla framleiðslu, ýta undir vöxt í atvinnulífinu, skapa störf í Evrópusambandinu og styðja um leið við að fyrirtæki tileinki sér hreinni tækni til framtíðar.

Í IAA-löggjafartillögunni er lögð áhersla á „Union origin“ (sem margir kalla „Made in Europe“) viðmið í innkaupum og opinberri aðstoð í ákveðnum atvinnugreinum – m.a. bílaframleiðslu og áli en þessi viðmið geti einnig náð til fleiri atvinnugreina .Miðað við mat Eurelectric og fleiri á „Industrial Accelator Act“ má ætla að Ísland falli undir „Made in Europe“ í krafti EES-samningsins. Textinn í tilkynningu ESB um þetta efni er eftirfarandi og er sérstaklega vakin athygli á feitletraða textanum.

 „The proposal encourages greater reciprocity in public procurement, by providing equal treatment to countries that offer EU companies access to their markets, in line with the Draghi report. Content from partners with which the Union has concluded an agreement establishing a free trade area or a customs union, or that are parties to the Agreement on Government Procurement, and where relevant obligations of the Union exist under that agreement, shall be deemed to be of Union origin. For other public interventions, notably public schemes and auctions, partners can be covered within the IAA scope if they have a free trade agreement or customs union with the EU.“

Þessi hluti löggjafartillögunnar hefur verið umdeildur og orðið til þess að því hefur hvað eftir annað verið frestað að leggja IAA fram. Þessi framlagning á löggjafartillögu framkvæmdastjórnarinnar er fyrsta skrefið í löngu ferli þar sem aðrar stofnanir ESB koma líka að borðinu. Samorka mun áfram fylgjast með málinu enda skiptir það máli fyrir íslenska hagsmuni.

Meira um „Industrial Accelator Act“ hér:

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_515: ESB vill styrkja hreinan iðnað og tækni með nýrri löggjöf

ESB leitar samráðs um breytingar á löggjöf um netöryggi

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur opnað samráðsgátt vegna endurskoðunar á löggjöf ESB um netöryggi. (EU Cybersecurity Act). Tilgangurinn með þessari endurskoðun er að styrkja áfallaþol ESB á sviði netöryggis, gera núverandi löggjöf skilvirkari og styðja við þróun á öruggri stafrænni aðfangakeðju. Netöryggi er mikilvægur hluti af því að verja ómissandi innviði gegn nýjum ógnum – málefni sem Samorka og aðildarfyrirtæki samtakanna hafa lagt áherslu á undanfarin misseri.

Framkvæmdastjórn ESB kynnti 20. janúar s.l nýjan löggjafarpakka um netöryggi. Hluti af honum var tillaga um breytingar á EU Cybersecurity Act og breytingar sem beindust að ákveðnum þáttum NS2 tilskipunarinnar  (e. Network and Information Systems Directive) Það er ný netöryggistilskipun sem leysir af hólmi NIS 1, sem hefur verið innleidd hér á landi. NIS 2 er ætlað að tryggja netöryggi mikilvægra innviða enn frekar

Endurskoðun löggjafarinnar um netöryggi er hluti af verkáætlun framkvæmdastjórnar ESB og fellur undir þá áherslu hennar að einfalda löggjöf og minnka reglubyrði haghafa. REFIT (Regulatory Fitness and Performance programme). Öll endurgjöf haghafa og annarra í gegnum samráðsgáttina verður tekin saman og framkvæmdastjórnin mun kynna hana fyrir Evrópuþinginu og Ráði ESB (Council) sem innlegg í umræðu um breytingar á löggjöfinni, að því fram kemur í tilkynningu.

Frestur til að skila umsögnum í samráðsgátt ESB um þetta mál rennur út 20. apríl n.k. Sjá gáttina hér:

https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/14578-The-EU-Cybersecurity-Act_en: ESB leitar samráðs um breytingar á löggjöf um netöryggi

Hér má einnig lesa samantekt Bird and Bird fyrirtækisins. Hún skýrir áhrif fyrirhugaðra lagabreytinga á fyrirtæki, fleira sem viðkemur hagsmunum haghafa og greiningu á því hvernig þeir geti brugðist við.

https://www.twobirds.com/en/insights/2026/eu-cybersecurity-act-proposal-key-provisions,-scope,-and-implications-for-organisations: ESB leitar samráðs um breytingar á löggjöf um netöryggi

ESB opnar samráðsgátt um framtíðarstefnu í loftslagsmálum

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur opnað samráðsgátt fyrir nýjan stefnuramma um loftslagsmál eftir 2030 „EU‘s post-2030 climate policy framework.“ Framkvæmdastjórnin hvetur alla haghafa til að koma að sínum sjónarmiðum en gáttin er opin til 4. maí n.k.

Evrópusambandið hefur sett fram það markmið að minnka losun gróðurhúsalofttegunda um 90% árið 2040, miðað við stöðuna árið 1990. Samráðið framundan snýst einnig um loftslagsmarkmið í einstökum aðildarríkjum sem renna út árið 2030 samkvæmt tilkynningu ESB. Markmiðið er að viðhalda sterkum hvötum  til að minnka losun í samræmi við 2040-markmið ESB.

Framkvæmdastjórn ESB hvetur þá sem senda inn umsagnir að þeir leggi sitt af mörkum til að tryggja að framtíðarreglur ESB um loftslagsmál verði sanngjarnar, hagkvæmar og lagaðar að mismunandi aðstæðum í einstökum löndum.  Lög og reglur ESB um loftslagsmál hafa áhrif hér á landi i gegnum innleiðingu þeirra á grundvelli EES-samningsins.

Árangur í loftslagsmálum er samtvinnaður uppbyggingu endurnýjanlegra orkugjafa þar sem íslenski orkugeirinn stendur framarlega.

Hlekkur á tilkynningu framkvæmdastjórnar ESB og samráðsgáttina er hér:

Have your say on the EU’s post-2030 climate policy framework – Climate Action

Nýjar ógnir kalla á nýja hugsun og aðgerðir segir Eurelectric í skýrslu um áfallaþol raforkuinnviða

Eurelectric, Evrópusamtök rafiðnaðarins, hvetja fyrirtæki innan sinna vébanda til að efla stöðuvitund um aðsteðjandi ógnir og bæta viðbúnað til að geta brugðist hratt við hættuástandi. Þetta megi t.d. gera með nánara samstarfi við stjórnvöld og reglulegum æfingum. Þá sé mikilvægt að vernda lykil mannvirki og búnað enn betur m.a. með því styrkja þessa ómissandi innviði, eiga nægar birgðir af varahlutum, efla viðgerðagetu og hafa ávallt í huga áfallaþol gegn netógnum.

Þessi tilmæli koma fram í nýrri skýrslu „Battle-tested power systems“ sem Eurelectric kynnti þann 13. febrúar s.s. á öryggisráðstefnunni í München í Þýskalandi. Samorka er aðili að samtökunum sem hafa lagt ríka áherslu á að efla þurfi áfallaþol raforkugeirans í Evrópu í ljósi áskorana í hinu alþjóðlega öryggisumhverfi, ekki síst vegna allsherjar árásarstríðs Rússlands á hendur Úkraínu sem nú hefur staðið í nær fjögur ár. Orku- og veituinnviðir í Úkraínu hafa í ríkum mæli verið skotmark rússneska hersins sem reynir með því að lama samfélag og efnahagslíf Úkraínu og minnka baráttuþrek landsmanna. Skýrslan leggur áherslu á að önnur Evrópulönd geti dregið margvíslegan lærdóm af viðbrögðum stjórnvalda og orkufyrirtækja í Úkraínu við þessum árásum. „Skýrslan gerir okkur í raforkugeiranum kleift að nýta okkur þennan lærdóm frá Ukraínu með því að grípa til aðgerða annars staðar í Evrópu,“ segir Kristian Ruby, framkvæmdastjóri Eurelectric, í tilkynningu.

„Nýr veruleiki blasir við okkur með vaxandi ógnum sem krefst þess að við hugsum hlutina upp á nýtt,“ segir Markus Rauramo, forseti Eurelectric. „Fyrirbyggjandi aðgerðir, viðbrögð og uppbygging í kjölfar árása, þarf að vera kjarninn í framtíðar stefnu orkufyrirtækja.“

Stjórnendur raforkufyrirtækja í Evrópu gera sér grein fyrir þeim margvíslegu ógnum sem geirinn stendur frammi fyrir en fyrirtækin virðast þó misvel í stakk búin til að takast á við þær áskoranir. Þetta kom fram í viðtölum sem höfundar skýrslunnar áttu við hóp stjórnenda í geiranum og svörum þeirra við ítarlegum spurningalista. Þegar þeir voru beðnir að meta viðbúnaðarstig síns fyrirtækis á skalanum frá 1 til 10 var meðaleinkunnin 6.7. Fullt hús þýðir þá að fyrirtækið sé tilbúið að takast á við allt sem að kjafti kemur en einkunn upp á einn að það hafi ekkert velt fyrir sér viðbúnaði af þessu tagi. Margir svarendur lögðu áherslu á að áfallaþol eigi ekki að einskorðast við ákveðnar deildir innan fyrirtækjanna. Stjórnendur þeirra verði að hafa forystu um að áfallaþol sé samofið allri starfsemi fyrirtækisins, en sú oft ekki raunin þegar til kastanna kemur. Þetta eigi einkum við um innkaup og birgðakeðjur þar sem stjórnendur bentu sérstaklega á búnað eins og spenna og sérhæfða viðgerðagetu – nokkuð sem verður að vera til staðar en getur verið erfitt að kaupa eða tryggja með hraði þegar áföllin dynja yfir. Fyrirtækin voru öll í löndum Evrópusambandsins og könnunin náði því t.d. ekki til Noregs eða Íslands.

Skýrsla Eurelectric fjallar einnig um stefnumótun og tilskipanir Evrópusambandsins um áfallaþol,  samstarf ESB og Atlantshafsbandalagsins og margt fleira. Hún er mikilvægt innlegg í umræðu um áfallaþol orku- og veituinnviða sem Samorka hefur mjög látið sig varða, m.a. með nýlegri heimsókn stjórnar og starfsmanna í höfuðstöðvar NATO í Brussel.  Með því að ýta á hlekkinn hér að neðan er hægt að hlaða niður og lesa skýrsluna í heild sinni og sömuleiðis lesa fréttatilkynningu Eurelectric.

https://www.eurelectric.org/news/battle-tested-electricity-system/: Nýjar ógnir kalla á nýja hugsun og aðgerðir segir Eurelectric í skýrslu um áfallaþol raforkuinnviða