Fréttir

Í nýútgefinni skýrslu World Energy Council, World Energy Issues Monitor 2026, er farið yfir helstu áskoranir og forgangsmál í orkukerfum heimsins út frá mati leiðtoga í greininni. Greiningin veitir jafnframt yfirlit yfir stöðu einstakra landa og dregur fram hvaða þættir skipta mestu fyrir framgang orkuskipta á næstu árum.

Niðurstöður fyrir Ísland sem unnar voru undir forystu Umhverfis- og orkustofnunar með aðkomu sérfræðinga frá Landsvirkjun og Samorku, staðfesta að landið er áfram í fremstu röð orkukerfa heims þar sem nær öll raforka og húshitun byggir á endurnýjanlegum orkugjöfum. Á sama tíma sýnir skýrslan að áskoranirnar hafa breyst í eðli sínu.

Áskoranirnar snúa síður að aðgengi að orku og frekar að stjórnsýslu, regluverki og getu til að hrinda verkefnum í framkvæmd í sífellt flóknara og samþættara orkukerfi. Árangur næstu ára mun ráðast af samhæfingu, fjárfestingarumhverfi og hraða í uppbyggingu, auk þess sem aukin áhersla er lögð á orkuöryggi og áfallaþol innviða.

Leyfisveitingar lykilatriði

Skipulag og uppbygging innviða er stærsti óvissuþátturinn fyrir Ísland samkvæmt skýrslunni. Þótt þörfin fyrir uppbyggingu sé vel þekkt snýst verkefnið í auknum mæli um framkvæmdagetu, skilvirka samhæfingu og fyrirsjáanlegt regluverk.

Uppbygging þarf að ná yfir flutnings- og dreifikerfi, samgöngur, iðnað og landnotkun og veikleikar í einum hluta geta haft áhrif á kerfið í heild. Leyfisveitingar eru þar lykilatriði þar sem óvissa getur lengt framkvæmdatíma og aukið kostnað. Viðbrögð stjórnvalda hafa meðal annars falist í einföldun ferla og aukinni samhæfingu, þar á meðal með sameiningu Orkustofnunar og Umhverfisstofnunar sem hefur þegar skilað aukinni skilvirkni í leyfisveitingum.

Myndin hér að neðan sem tekin er úr skýrslunni dregur þetta saman með skýrum hætti. Uppbygging innviða stendur þar upp úr sem sá þáttur sem hefur bæði mest áhrif og felur í sér mesta óvissu og er því stærsta áskorunin til lengri tíma. Nálægt henni eru leyfisveitingar og fjárfestingarumhverfi sem undirstrika að óvissa í regluverki og framkvæmd getur haft veruleg áhrif á framgang orkuskipta. Flutnings- og dreifikerfi koma einnig fram sem lykilþáttur með mikil áhrif sem kallar á umfangsmikla uppbyggingu og fjárfestingu. Aðrir þættir vega minna í heildarmyndinni sem sýnir að meginviðfangsefnið snýr fyrst og fremst að framkvæmd, innviðum og því að skapa skýrari og stöðugri umgjörð utan um uppbyggingu orkukerfisins.

Greiningin undirstrikar að uppbygging flutnings- og dreifikerfis er lykilforsenda áframhaldandi orkuskipta. Slík uppbygging styður rafvæðingu samgangna og iðnaðar, eykur sveigjanleika kerfisins og skapar tækifæri til aukinnar verðmætasköpunar um land allt.

Ísland á tímamótum

Á sama tíma þarf að styrkja áfallaþol orkukerfisins, tryggja aðgang að fjármagni og bæta samspil framboðs og eftirspurnar í sífellt flóknara kerfi. Ísland vinnur einnig að undirbúningi neyðarbirgða af olíu og leggur aukna áherslu á öryggi og áfallaþol í ljósi vendinga í alþjóðaumhverfinu.

Ísland stendur á tímamótum í orkuskiptum. Landið hefur náð langt í nýtingu endurnýjanlegrar orku en stendur nú frammi fyrir áskorunum sem snúa fyrst og fremst að framkvæmd, samhæfingu og skýru regluverki. Niðurstöðurnar sýna að lykilatriðið næstu ár verður að tryggja að innviðir og stjórnsýsla geti fylgt eftir metnaðarfullum markmiðum og skilað raunverulegum árangri á þeim hraða sem þörf er á.

Fjárfesting í öryggi og áfallaþoli hefur aukist verulega meðal aðildarfélaga. Þetta kemur fram í niðurstöðum könnunar sem Samorka lagði fyrir aðildarfyrirtæki í aðdraganda ársfundar.

Um 62% segja að útgjöld til öryggismála hafi aukist á síðasta árinu og 76% segjast hafa ráðist í fjárfestingar sem höfðu það meginmarkmið að styrkja áfallaþol. Heildarfjárfesting aðildarfélaga í öryggi og áfallaþoli nemur nú 12,1 milljarði króna.

Niðurstöðurnar sýna jafnframt skýrt að umræðan um öryggismál hefur skilað sér út í geirann. Allir svarendur telja þörf á frekari fjárfestingum í öryggi og viðbúnaði sem undirstrikar breiða samstöðu um mikilvægi málaflokksins. Hins vegar er niðurstaðan afdráttarlaus þegar horft er til regluverksins þar sem 82% aðildarfélaga telja núverandi löggjöf hamla fjárfestingum sem auka áfallaþol samfélagsins.

Á sama tíma er myndin af rekstrarumhverfinu skýr. Þegar aðildarfélögin voru spurð hvaða atriði þau myndu helst vilja breyta í laga- eða regluverki til að bæta eða einfalda rekstur, stóð eitt atriði upp úr. Um tveir þriðju svarenda nefndu einföldun leyfisveitingaferla með einum eða öðrum hætti sem mikilvægasta skrefið til að auðvelda uppbyggingu og styrkja innviði.