Áhugaverðar niðurstöður frá Menntadegi Atvinnulífsins

Ríkjandi traust til menntakerfisins meðal aðildarfyrirtækja Samorku

Ný könnun, sem gerð var fyrir Menntadag atvinnulífsins á vegum Samtaka atvinnulífsins, sýnir að aðildarfyrirtæki Samorku í orku- og veitugeiranum hafa meiri trú á getu íslenska menntakerfisins til að mæta þörfum atvinnulífsins en fyrirtæki í öðrum geirum atvinnulífsins.

Á sama tíma gera fyrirtækin ráð fyrir áframhaldandi uppbyggingu á næstu árum, hafa minni áhyggjur af því að skortur á mannauði hamli vexti og sjá víða tækifæri í nýrri tækni. Niðurstöðurnar draga upp mynd af geira sem byggir á sterkri sérþekkingu og virðist almennt vel í stakk búinn til að takast á við þær breytingar sem framundan eru.

Traust til menntakerfisins sker sig úr

Niðurstöðurnar sýna að aðildarfyrirtæki Samorku bera meira traust til getu menntakerfisins til að mæta færniþörfum atvinnulífsins en fyrirtæki almennt. Þegar spurt var hversu vel menntakerfið uppfyllti færniþarfir fyrirtækis þeirra í dag töldu 75% svarenda innan Samorku að það gerði það mjög vel eða frekar vel. Til samanburðar var hlutfallið um 45% meðal fyrirtækja í atvinnulífinu í heild.

Svipuð mynd kemur fram þegar horft er til næstu fimm ára. Tveir af hverjum þremur fyrirtækjum innan Samorku telja að menntakerfið muni uppfylla færniþarfir þeirra vel eða frekar vel til framtíðar, á meðan um 42% fyrirtækja í heild hafa sömu skoðun. Fyrirtæki í orku- og veitugeiranum virðast því almennt vera bjartsýnni á getu menntakerfisins til að þróast í takt við þarfir vinnumarkaðarins en atvinnulífið almennt.

Þetta vekur athygli í ljósi þess að starfsemi aðildarfyrirtækja Samorku byggir að miklu leyti á sérhæfðri verkfræðiþekkingu, tæknimenntun og faglærðu starfsfólki. Þar sem kröfur til sérþekkingar eru miklar mætti ætla að fyrirtækin væru sérstaklega viðkvæm fyrir skorti á hæfni en niðurstöðurnar benda frekar til þess að þau upplifi góða tengingu milli menntunar og þeirra þarfa sem starfsemin kallar á.

Færri telja skort á mannauði hamla framtíðarvexti


Þrátt fyrir umfangsmikil verkefni sem framundan eru í tengslum við orkuskipti, rafvæðingu og uppbyggingu innviða virðast fyrirtækin almennt hafa minni áhyggjur af aðgengi að starfsfólki en áður. Nú telja um 24% fyrirtækja innan Samorku að skortur á mannauði muni standa í vegi fyrir vexti þeirra á næstu fimm árum, samanborið við 38% hlutfall árið áður.


Þetta er athyglisverð þróun því á sama tíma gera fyrirtækin almennt ráð fyrir auknum umsvifum. Rúmlega helmingur fyrirtækjanna, eða um 56%, gerir ráð fyrir að fjölga starfsfólki á næstu fimm árum en aðeins um 4% sjá fram á fækkun starfa. Fyrirtækin virðast því horfa bjartsýn til framtíðar og hafa meiri trú en áður á að þeim takist að manna þau störf sem verða til vegna aukinna umsvifa.

Sterk tengsl við menntakerfið


Niðurstöðurnar benda einnig til þess að fyrirtækin hafi byggt upp virk tengsl við menntakerfið. Tæplega 60% fyrirtækja innan Samorku eru í samstarfi við skóla eða nemendur með beinum hætti. Samstarfið getur falist í starfsnámi, verkefnavinnu, kynningum á starfsgreinum, vettvangsheimsóknum eða öðrum leiðum sem tengja saman nám og starf.


Fyrir atvinnugrein sem byggir á sérhæfðri þekkingu getur slíkt samstarf skipt miklu máli. Það auðveldar fyrirtækjum að kynna starfsemi sína fyrir komandi kynslóðum og gefur jafnframt nemendum betri innsýn í þau störf og þá hæfni sem atvinnulífið kallar eftir. Þegar þessar niðurstöður eru skoðaðar samhliða jákvæðu mati fyrirtækjanna á menntakerfinu er eðlilegt að velta fyrir sér hvort sterk tengsl milli atvinnulífs og menntastofnana séu hluti af skýringunni.

Tækniþróun talin skapa tækifæri

Könnunin sýnir jafnframt að fyrirtækin horfa jákvætt til tæknibreytinga. Níu af hverjum tíu fyrirtækjum innan Samorku telja að tækifæri til að nýta gervigreind í starfsemi sinni séu mikil eða frekar mikil. Á sama tíma segja rúmlega átta af hverjum tíu að notkun gervigreindar hafi aukist á síðasta ári.

Þegar spurt var um notkunarsvið kom fram að fyrirtækin nýta tæknina helst til gagnagreiningar og stefnumótunar, en einnig í þjónustu, upplýsingavinnslu og öðrum verkefnum sem styðja við rekstur og ákvarðanatöku. Þá telja flest fyrirtækin að gervigreind muni hafa veruleg áhrif á samkeppnismarkaði þeirra á næstu árum. Niðurstöðurnar benda því til þess að tæknibreytingar séu ekki aðeins taldar hafa áhrif í framtíðinni heldur séu þær þegar farnar að móta starfsemi fyrirtækjanna.

Geiri sem byggir á þekkingu og framtíðarsýn

Þegar niðurstöðurnar eru skoðaðar í heild birtist nokkuð skýr mynd. Fyrirtæki innan Samorku hafa meiri trú á getu menntakerfisins til að mæta færniþörfum þeirra en fyrirtæki almennt, þau telja síður að skortur á mannauði muni hamla vexti og gera ráð fyrir áframhaldandi fjölgun starfsfólks á næstu árum. Samhliða því eru fyrirtækin virk í samstarfi við menntakerfið og sjá víðtæk tækifæri í nýrri tækni.

Á tímum þegar hæfni, þekking og aðgengi að starfsfólki eru meðal mikilvægustu samkeppnisþátta fyrirtækja benda niðurstöðurnar til þess að fyrirtæki innan Samorku telji sig almennt standa vel að vígi. Þar sker sérstaklega úr hversu jákvætt þau meta getu menntakerfisins til að mæta bæði núverandi og framtíðarþörfum geirans.

ESB opnar samráðsgátt um stafræna væðingu vatnsgeirans

Evrópusambandið hefur opnað samráðsgátt til að styðja við þróun aðgerðaáætlunar um stafræna væðingu vatnsgeirans, þ.á.m. að taka almennt upp snjallmæla. Áætlunin er í samræmi við stefnu ESB um viðnámsþrótt vatns og markmið hennar er að nútímavæða vatnsbúskap í gegnum nýsköpun sem byggist á traustri gagnasöfnun.

Aðgerðaáætlunin á að bæta nýtingu vatns, vernda hringrás þess og tryggja að allir hafi aðgang að hreinu vatni á hagstæðu verði, að því er segir í fréttatilkynningu. Styrkja á innviði í þessum geira og áætlunin er liður í að efla samkeppnishæfni ríkja innan Evrópusambandsins.

„Með þessari aðgerðaáætlun um stafræna væðingu vatnsgeirans viljum við leysa úr læðingi þann kraft sem býr í nýrri tækni og stafrænum lausnum. Þær hjálpar okkur að nýta vatnið betur, minnka leka og halda betur utan um innviði á þessu sviði,“ er haft eftir Jessiku Roswall, sem er yfir umhverfismálum og viðnámsþrótti vatns í framkvæmdastjórn ESB. „Ég hlakka til að sjá hugmyndir og framlag sérfræðinga, uppfinningafólks og haghafa til að styrkja þessa stafrænu væðingu,“ segir Roswall.

Með því að opna þessa samráðsgátt er Evrópusambandið t.d. að leita eftir því hvernig ný tækni, s.s. gervigreind getur bætt skilvirkni og áfallaþol innviða. Haghafar eru hvattir til að taka þátt og samráðgáttin er opin til 24. júní n.k. Fyrirtæki innan Samorku í vatnsgeiranum eru hvött til að skoða hvað þau geta lagt af mörkum en Samorka er einnig aðili að EurEau, samtökum vatnsgeirans í Evrópu.

Frekari upplýsingar um þessa aðgerðaáætlun ESB og hlekk á samráðsgáttina (Call for evidence) er að finna í hlekk hér að neðan.

Commission seeks input on digital action plan for water sector – Environment: ESB opnar samráðsgátt um stafræna væðingu vatnsgeirans

Faghópur Samorku um samskiptamál til Brussel

Faghópur Samorku um samskiptamál fór nýverið til Brussel þar sem þátttakendur kynntu sér þróun evrópsks regluverks, alþjóðlega umræðu um orku- og veitumál og hlutverk samskipta og hagsmunagæslu í ört breytilegu starfsumhverfi.

Í ferðinni heimsótti hópurinn meðal annars ýmis evrópsk hagsmunasamtök á sviði orku- og veitustarfsemi, auk EFTA, þar sem farið var yfir þróun löggjafar og regluverks sem hefur áhrif á íslensk orku- og veitufyrirtæki.

Þá heimsótti hópurinn einnig skrifstofu Samorku í Brussel þar sem rætt var um aukið vægi alþjóðasamstarfs og hvernig Samorka getur stutt betur við aðildarfyrirtæki sín gagnvart evrópskum stofnunum og samstarfsaðilum.

Ferðin þótti afar gagnleg og gaf mikilvæga innsýn í þá þróun sem nú á sér stað í Evrópu á sviði orku-, umhverfis- og veitustarfsemi og hvernig samskipti, upplýsingamiðlun og hagsmunagæsla skipta þar sífellt meira máli.

Myndir frá Fagþingi 2026

Fagþing Samorka 2026 fór fram með glæsibrag dagana 7.–8. maí í Hljómahöllinni í Reykjanesbæ þar sem starfsfólk úr orku- og veitugreinum landsins kom saman til að fræðast, tengjast og eiga góðar stundir saman.

Samorka vill þakka öllum þátttakendum, fyrirlesurum, sýnendum og samstarfsaðilum kærlega fyrir þátttökuna.

Fagmeistari krýndur á Fagkeppni 2026

Mikil stemning myndaðist á Fagþingi Samorku þegar hin árlega fagkeppni fór fram. Þar tókust lið úr geiranum á í skemmtilegum og fjölbreyttum verkefnum. Lið Veitna stóð að lokum uppi sem sigurvegari í ár.

Liðið sýndi frábæra samvinnu, útsjónarsemi og keppnisskap og átti sigurinn svo sannarlega skilið.

Hildur Ingvarsdóttir, skólastjóri Tækniskólans, Víglundur Laxdal Sverrisson, skólastjóri Véltækniskólans og Böðvar Ingi Guðbjartsson, formaður Félags pípulagningameistara sáu um að dæma keppnina.

Við hjá Samorku óskum þeim innilega til hamingju með sigurinn og þökkum öllum sem tóku þátt fyrir frábæra stemningu og skemmtilega keppni.

Orkuskipti krefjast sterkari innviða og skýrara regluverks

Í nýútgefinni skýrslu World Energy Council, World Energy Issues Monitor 2026, er farið yfir helstu áskoranir og forgangsmál í orkukerfum heimsins út frá mati leiðtoga í greininni. Greiningin veitir jafnframt yfirlit yfir stöðu einstakra landa og dregur fram hvaða þættir skipta mestu fyrir framgang orkuskipta á næstu árum.

Niðurstöður fyrir Ísland sem unnar voru undir forystu Umhverfis- og orkustofnunar með aðkomu sérfræðinga frá Landsvirkjun og Samorku, staðfesta að landið er áfram í fremstu röð orkukerfa heims þar sem nær öll raforka og húshitun byggir á endurnýjanlegum orkugjöfum. Á sama tíma sýnir skýrslan að áskoranirnar hafa breyst í eðli sínu.

Áskoranirnar snúa síður að aðgengi að orku og frekar að stjórnsýslu, regluverki og getu til að hrinda verkefnum í framkvæmd í sífellt flóknara og samþættara orkukerfi. Árangur næstu ára mun ráðast af samhæfingu, fjárfestingarumhverfi og hraða í uppbyggingu, auk þess sem aukin áhersla er lögð á orkuöryggi og áfallaþol innviða.

Leyfisveitingar lykilatriði

Skipulag og uppbygging innviða er stærsti óvissuþátturinn fyrir Ísland samkvæmt skýrslunni. Þótt þörfin fyrir uppbyggingu sé vel þekkt snýst verkefnið í auknum mæli um framkvæmdagetu, skilvirka samhæfingu og fyrirsjáanlegt regluverk.

Uppbygging þarf að ná yfir flutnings- og dreifikerfi, samgöngur, iðnað og landnotkun og veikleikar í einum hluta geta haft áhrif á kerfið í heild. Leyfisveitingar eru þar lykilatriði þar sem óvissa getur lengt framkvæmdatíma og aukið kostnað. Viðbrögð stjórnvalda hafa meðal annars falist í einföldun ferla og aukinni samhæfingu, þar á meðal með sameiningu Orkustofnunar og Umhverfisstofnunar sem hefur þegar skilað aukinni skilvirkni í leyfisveitingum.

Myndin hér að neðan sem tekin er úr skýrslunni dregur þetta saman með skýrum hætti. Uppbygging innviða stendur þar upp úr sem sá þáttur sem hefur bæði mest áhrif og felur í sér mesta óvissu og er því stærsta áskorunin til lengri tíma. Nálægt henni eru leyfisveitingar og fjárfestingarumhverfi sem undirstrika að óvissa í regluverki og framkvæmd getur haft veruleg áhrif á framgang orkuskipta. Flutnings- og dreifikerfi koma einnig fram sem lykilþáttur með mikil áhrif sem kallar á umfangsmikla uppbyggingu og fjárfestingu. Aðrir þættir vega minna í heildarmyndinni sem sýnir að meginviðfangsefnið snýr fyrst og fremst að framkvæmd, innviðum og því að skapa skýrari og stöðugri umgjörð utan um uppbyggingu orkukerfisins.

Greiningin undirstrikar að uppbygging flutnings- og dreifikerfis er lykilforsenda áframhaldandi orkuskipta. Slík uppbygging styður rafvæðingu samgangna og iðnaðar, eykur sveigjanleika kerfisins og skapar tækifæri til aukinnar verðmætasköpunar um land allt.

Ísland á tímamótum

Á sama tíma þarf að styrkja áfallaþol orkukerfisins, tryggja aðgang að fjármagni og bæta samspil framboðs og eftirspurnar í sífellt flóknara kerfi. Ísland vinnur einnig að undirbúningi neyðarbirgða af olíu og leggur aukna áherslu á öryggi og áfallaþol í ljósi vendinga í alþjóðaumhverfinu.

Ísland stendur á tímamótum í orkuskiptum. Landið hefur náð langt í nýtingu endurnýjanlegrar orku en stendur nú frammi fyrir áskorunum sem snúa fyrst og fremst að framkvæmd, samhæfingu og skýru regluverki. Niðurstöðurnar sýna að lykilatriðið næstu ár verður að tryggja að innviðir og stjórnsýsla geti fylgt eftir metnaðarfullum markmiðum og skilað raunverulegum árangri á þeim hraða sem þörf er á.

Áhugasöm um öryggismál

Ráðstefna Öryggisráðs Samorka um Human and Organisational Performance (HOP) fór fram í gær við afar góðar undirtektir. Mæting fór fram úr væntingum og var salurinn yfirfullur af áhugasömum þátttakendum víðsvegar að úr samfélaginu, orku- og veitugeiranum.

Skipuleggjendur þakka kærlega fyrir góða þátttöku og hlakka til að taka á móti gestum á næstu viðburðum á vegum Samorku.

Fjárfesting í öryggi og áfallaþoli eykst verulega

Fjárfesting í öryggi og áfallaþoli hefur aukist verulega meðal aðildarfélaga. Þetta kemur fram í niðurstöðum könnunar sem Samorka lagði fyrir aðildarfyrirtæki í aðdraganda ársfundar.

Um 62% segja að útgjöld til öryggismála hafi aukist á síðasta árinu og 76% segjast hafa ráðist í fjárfestingar sem höfðu það meginmarkmið að styrkja áfallaþol. Heildarfjárfesting aðildarfélaga í öryggi og áfallaþoli nemur nú 12,1 milljarði króna.

Niðurstöðurnar sýna jafnframt skýrt að umræðan um öryggismál hefur skilað sér út í geirann. Allir svarendur telja þörf á frekari fjárfestingum í öryggi og viðbúnaði sem undirstrikar breiða samstöðu um mikilvægi málaflokksins. Hins vegar er niðurstaðan afdráttarlaus þegar horft er til regluverksins þar sem 82% aðildarfélaga telja núverandi löggjöf hamla fjárfestingum sem auka áfallaþol samfélagsins.

Á sama tíma er myndin af rekstrarumhverfinu skýr. Þegar aðildarfélögin voru spurð hvaða atriði þau myndu helst vilja breyta í laga- eða regluverki til að bæta eða einfalda rekstur, stóð eitt atriði upp úr. Um tveir þriðju svarenda nefndu einföldun leyfisveitingaferla með einum eða öðrum hætti sem mikilvægasta skrefið til að auðvelda uppbyggingu og styrkja innviði.

Myndir frá ársfundi Samorku 2026

Samkeppnishæfni Íslands og samstarf atvinnulífs og stjórnvalda til að efla öryggi var rauði þráðurinn á ársfundi Samorku í Borgarleikhúsinu þann 17. mars undir yfirskriftinni „Uppbygging á óvissutímum. Eflum áfallaþol ómissandi innviða.“

Eyþór Árnason ljósmyndari festi ársfundinn á filmu.

Aðalfundur 2026

Aðalfundur Samorku var haldinn 25. mars á Hilton Hótel Nordica, Suðurlandsbraut.

Stjórn Samorku er þannig skipuð að loknum aðalfundi 2026:

Formaður stjórnar: Sólrún Kristjánsdóttir, Veitur

  • Ragna Árnadóttir, Landsnet
  • Árni Hrannar Haraldsson, ON
  • Hjörvar Halldórsson, Skagafjarðarveitur
  • Björk Þórarinsdóttir, HS Orka
  • Páll Erland, HS Veitur
  • Rafnar Lárusson, Landsvirkjun

Ragna Árnadóttir forstjóri Landsnets, Hjörvar Halldórsson sviðsstjóri hjá Skagafjarðarveitum og Björk Þórarinsdóttir framkvæmdastjóri fjármála hjá HS Orku koma ný inn í stjórn.

Eftirfarandi gengu úr stjórn, Magnús Kristjánsson framkvæmdastjóri Orkusölunnar, Aðalsteinn Þórhallsson framkvæmdastjóri HEF Veitna og Ríkarður Ríkarðsson framkvæmdastjóri viðskiptaþróunar og nýsköpunar hjá Landsvirkjun. Samorka þakkar þeim gott samstarf og störf í þágu samtakanna.

Ályktun aðalfundar 2026 í heild sinni: