Fréttir

Power Barometer greining Eurelectric kynnt 30. september í Brussel

Eurelectric, samtök rafiðnaðarins í Evrópu, birta árlega greiningarskýrslu sína Power Barometer þann 30. september n.k. og efna þá til kynningarfundar í Brussel þar sem farið verður yfir helstu niðurstöður.  Fjöldi framsögumanna og kvenna úr orkugeiranum, frá Evrópusambandinu og víðar taka þátt í fundinum. Samorka er aðili að Eurelectric.

Power Barometer  kortleggur ár hvert eftirspurn eftir rafmagni í Evrópu, sveigjanleika í framboði, verð og nýjustu strauma í fjárfestingum. Skýrslan er lykilgagn fyrir stjórnmálamenn, leiðtoga í atvinnurekstri, sérfræðinga og fleiri því hún dregur upp skýra mynd af orkukerfi álfunnar, hvernig það er að þróast og hvar brýnast er að grípa til aðgerða.

Skýrslan sem birt verður í lok september sýnir að grundvallarbreytingar hafa orðið í orkukerfi Evrópu og það hafi komið enn skýrar í ljós vegna þeirra miklu áhrifa sem átökin í Mið-Austurlöndin og lokun Hormuz-sunds hafa haft á alþjóðlega orkumarkaði.

Eurelectric bendir á að verð á gasi hafi  hækkað um 41% en engu að síður lækkaði orkuverð í heild um níu prósent að meðaltali að því fram kemur í fréttatilkynningu. Rafmagnsorkukerfi sem treysta á hreina og fjölbreytta orkugjafa gátu tekist á við öldurótið í alþjóðamálum en það sama verður ekki sagt um markaði með jarðefnaeldsneyti að mati Eurelectric.

Þess ber líka að geta að Jón Gunnarsson greinandi hjá Samorku skrifaði athyglsverða grein í sumarblað Vísbendingar um áhrif átakanna og orkuöryggi Íslands Hann ræddi einnig það viðfangsefni í hlaðvarpinu Lífæðar landsins í sumar. Hlekkir á greinina og á þáttinn eru neðst í fréttinni.

Þegar mikil uppbygging á sér stað í endurnýjanlegum orkugjöfum þarf hinsvegar að tryggja að svigrúm sé fyrir þann vöxt. Góðu fréttirnar eru að lausnir eru fyrir hendi til að takast á við þær áskoranir og greint verður nánar frá þeim á kynningarfundi Eurelectric um Power Barometer 2026 skýrsluna þann 30. september í höfuðstöðvum samtakanna í Brussel.

Fundurinn er frá kl. 14-17:30 að staðartíma eða kl. 12-15:30 að íslenskum tíma og samhliða honum er einnig haldin móttaka fyrir gesti. Hægt er að skrá sig á fundinn og lesa meira um Power Barometer með því að ýta á hlekkinn hér að neðan. Þátttökugjald er frá 40 til 85 Evrur.

Meira um Power Barometer og skráning á fundinn þann 30.9 í Brussel

https://www.eurelectric.org/events/power-barometer-2026/: Power Barometer greining Eurelectric kynnt 30. september í Brussel

Hvaða áhrif hafa átökin og óvissan í Hormússundi á Ísland? Þáttur í hlaðvarpi Samorku, lífæðar landsins.

https://samorka.is/lifaedar-landsins-orkan-i-efnahagsljosi/: Power Barometer greining Eurelectric kynnt 30. september í Brussel

Greinin eftir Jón Gunnarsson greinanda hjá Samorku sem birtist í Vísbendingu.

https://visbending.is/greinar/islensk-orka-i-althjodlegu-samhengi-avinningur-sem-maelist-i-milljordum/: Power Barometer greining Eurelectric kynnt 30. september í Brussel

Innganga í ESB hefði óveruleg áhrif á íslenska orkulöggjöf

Innganga Íslands í Evrópusambandið (ESB) myndi hafa óveruleg áhrif á orkulöggjöfina hér á landi þar sem Ísland er nú þegar aðili að henni að verulegu leyti í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið (EES).

Þetta kemur m.a. fram í nýrri álitsgerð um forræði á náttúruauðlindum og fleira í ljósi reglna Evrópuréttar sem dr. Gunnar Þór Pétursson, dr. Hafsteinn Dan Kristjánsson og dr. Margrét Einarsdóttir, prófessorar við Lagadeild Háskólans í Reykjavík, tóku saman að beiðni ríkisstjórnarinnar.

Í álitsgerðinni er gerð grein fyrir ákvæðum sáttmála Evrópusambandsins um náttúruauðlindir og áhrifum á forræði aðildarríkja á náttúruauðlindum, samkvæmt fréttatilkynningu forsætisráðuneytisins. Fjallað er um það svigrúm sem er fyrir hendi samkvæmt gildandi ESB-rétti til að taka tillit til mikilvægra þjóðarhagsmuna, sérkenna og sérstöðu aðildarríkja. Þá er fjallað um undanþágur sem aðildarríki hafa samið um, eftir því sem við á. Fjallað er sérstaklega um sjávarútvegsmál og orkumál.

Ísland þegar aðili að orkulöggjöf ESB að mestu leyti

Höfundar álitsgerðarinnar benda á að orkulöggjöf ESB falli undir gildissvið EES-samningsins að öðru leyti en að því er varðar álagningu orkuskatta. Í þeim málaflokki þurfi þó einróma samþykki fyrir setningu afleiddrar löggjafar.

“Innganga Íslands í ESB myndi því hafa óveruleg áhrif á orkulöggjöfina hér á landi þar sem Ísland er nú þegar aðili að henni að öllu verulegu leyti,“ segir í álitsgerðinni.

Þar kemur einnig fram að allir fyrri orkupakkar ESB hafi verið teknir upp í EES-samninginn og innleiddir í íslenskan rétt. Hreinorkupakkinn, svonefndur fjórði orkupakki, sé nú í upptökuferli á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar, þótt hluti hans hafi þegar verið tekinn upp í EES-samninginn.

Yfirráð yfir orkuauðlindum áfram hjá aðildarríkjunum

Í álitsgerðinni segir:

„Meginmarkmið orkustefnu ESB er að koma á fót samkeppnishæfum innri markaði með orku, tryggja orkuöryggi og stuðla að sjálfbærni. Yfirráð yfir auðlindinni í hverju aðildarríki fyrir sig og ávinningur af henni er hins vegar í höndum aðildarríkjanna sjálfra. Þá hafa aðildarríkin val um það hvort orkuauðlindir þeirra séu í opinberri eigu eða einkaeigu.“

Aðildarríkjunum beri þó að fylgja reglum innri markaðarins, meðal annars um frjálst flæði vara, fólks, þjónustu og fjármagns, bann við mismunun og samkeppni.

„Þetta þýðir t.d. að óheimilt er að mismuna íslenskum ríkisborgara og ríkisborgara frá öðru EES/EFTA-ríki eða ESB-ríki að því er varðar kaup einkaaðila á orkufyrirtækjum eða annars konar nýtingu orkuauðlinda hér á landi,“ segir í álitsgerðinni.

ESB gæti ekki knúið Ísland til að leggja sæstreng

Höfundarnir komast jafnframt að þeirri niðurstöðu að ESB hafi ekki heimild til að leggja samtengil, til dæmis sæstreng, milli Íslands og annarra aðildarríkja gegn vilja íslenskra stjórnvalda. Sambandið geti heldur ekki fyrirskipað að Ísland leggi slíkan samtengil til að tengjast innri raforkumarkaði þess. Engin afleidd löggjöf hafi enda verið sett sem feli í sér slíka skyldu.

Þrátt fyrir takmarkaðar valdheimildir að þessu leyti sé þó ljóst að ESB hafi áhuga á samtengingu orkumarkaða með það að markmiði að tryggja orkuöryggi aðildarríkjanna.

„Meginreglan um samstöðu í orkumálum (e. energy solidarity) fékk aukið vægi í kjölfar innrásarstríðs Rússlands í Úkraínu með tilheyrandi orkukreppu í Evrópu,“ segir í álitsgerðinni.

Þar er einnig bent á að Ísland hafi fengið undanþágur frá ákveðnum gerðum eða hluta þeirra á grundvelli EES-samningsins. Undanþágurnar byggist á einstakri stöðu Íslands á sviði orkumála, sem yrði haldið á lofti ef til aðildarviðræðna kæmi, samkvæmt áliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá árinu 2026.

Hægt er að lesa fréttatilkynningu forsætisráðuneytisins og álitsgerðina í heild sinni hér:

https://www.stjornarradid.is/default.aspx?pageid=e5cf150d-33a7-11e6-80c7-005056bc217f&newsid=a5cecc29-9bcb-11f1-b8a9-005056bcde1f

Öflug heitavatnshola í Áshildarmýri á Skeiðum

Eigendur Hitaveitu Kílhrauns í Áshildarmýri á Skeiðum eru í sjöunda himni eftir að mikið af heitu vatni fannst í landi þeirra. Ný vinnsluhola gefur um 50 lítra á sekúndu af 80°C heitu vatni samkvæmt fyrstu mælingum. Jarðfræðingar ÍSOR staðsettu holuna en hún var boruð með jarðbornum Trölla frá Ræktunarsambandi Flóa og Skeiða og er 792 metra djúp. Borstjóri var Johnny Símonarson. ÍSOR hefur komið að jarðhitaleit í landi Kílhrauns frá upphafi en hún hófst fyrir um áratug  

„Þetta var alveg draumur að fá svona heitt vatn upp og mikinn kraft. Þetta hefur þá þýðingu að það eru upp undir 300 lóðir hérna í kringum okkur sem byggja náttúrlega á svona afkomu, að fá heitt vatn upp og geta boðið upp á heitt vatn til búsetu,” sagði Hlynur Árnason, einn eigenda hitaveitunnar, í viðtali við RUV.

„Nú erum við komin með góða auðlind hérna fyrir svæðið. Við erum með, hugsa ég, vatn sem myndi duga fyrir heilt sveitarfélag eins og Skeiða- og Gnúpverjahrepp. Ég held að við höfum bara dottið hér í lukkupottinn á svæðinu,” sagði Kristín Rós Hlynsdóttir sem einnig er eigandi hitaveitunnar. Þau ljúka lofsorði á bormennina og jarðfræðinga ÍSOR.

Frekari mælingar og prófanir munu gefa nánari upplýsingar um afkastagetu holunnar, en niðurstöðurnar nú þegar lofa mjög góðu að því fram kemur í fréttatilkynningu frá ÍSOR. Þar er bent á að árangurinn í Áshildarmýri sé gott dæmi um mikilvægi markvissrar jarðhitaleitar. Þótt engin merki um jarðhita hafi verið sýnileg á yfirborði þegar leit hófst fyrir um áratug hefur kerfisbundin rannsóknarvinna, frá hitastigulsmælingum og jarðfræðilegri túlkun til staðsetningar vinnsluholu, nú skilað öflugri jarðhitaauðlind sem getur stutt við áframhaldandi uppbyggingu á svæðinu.

Fréttatilkynning ÍSOR: Öflug ný jarðhitahola í landi Kílhrauns í Áshildarmýri á Skeiðum – ISOR.IS
: Öflug heitavatnshola í Áshildarmýri á Skeiðum Frétt RUV: Heilmikið af heitu vatni fannst í Áshildarmýri í Skeiða- og Gnúpverjahreppi – RÚV.is: Öflug heitavatnshola í Áshildarmýri á Skeiðum

Undir yfirborðinu: Fráveita framtíðarinnar

Fráveitutilskipun Evrópusambandsins mun hafa víðtæk áhrif á fráveitumál hér á landi og kalla á miklar framkvæmdir og fjárfestingar á komandi árum. Hvernig erum við í stakk búin til að takast á við þau verkefni?

Í nýjasta þætti Lífæða landsins ræðir Hafdís Helga Helgadóttir við Aron Heiðar Steinsson, veitustjóri á Umhverfis- og framkvæmdasviði Reykjanesbæjar og Reynir Sævarsson, sem leiðir viðskiptaþróun og nýsköpun hjá EFLU, um stöðu fráveitumála á Íslandi, kröfur nýju tilskipunarinnar og þær áskoranir og tækifæri sem fram undan eru. Hvað þarf að gera, hvað mun það kosta og hvernig getum við nýtt nýsköpun til að byggja upp betri og sjálfbærari fráveituinnviði?

Hyggjast helminga uppbyggingartíma raforkunets

Norska ríkisstjórnin hefur kynnt umfangsmiklar aðgerðir sem eiga að hraða uppbyggingu raforkuframleiðslu og raforkunets. Meðal þeirra eru tveggja ára hámarksafgreiðslutími leyfisumsókna, einfaldari rannsóknar- og matskröfur og aukin forgangsröðun mikilvægustu orku- og netframkvæmda landsins.

Markmið ríkisstjórnarinnar er að helminga þann tíma sem fer í undirbúning, leyfisveitingar og uppbyggingu landsflutningskerfis og svæðisneta. Þegar norska raforkunetsnefndin skilaði skýrslu árið 2022 var talið að ferlið gæti tekið allt að 14 ár fyrir stærstu flutningslínurnar.

Jonas Gahr Støre, forsætisráðherra Noregs, segir eftirspurn eftir raforku og flutningsgetu hafa aukist hratt án þess að uppbyggingin hafi fylgt eftir. Nauðsynlegt sé að einfalda regluverkið og draga úr skrifræði til að tryggja samkeppnishæf raforkuverð, styðja við atvinnu- og iðnaðaruppbyggingu og draga úr losun.

Tveggja ára hámarksafgreiðslutími og einfaldari ferlar

Meðal fyrirhugaðra aðgerða eru:

  • Einfalda meðferð sveitarfélaga á vindorkumálum á landi, m.a. með því að afnema kröfu um deiliskipulag.
  • Lögfesta rétt sveitarfélaga til að samþykkja eða hafna vindorkuuppbyggingu.
  • Hvetja sveitarfélög til að leggja betur til hliðar svæði fyrir endurnýjanlega orkuframleiðslu, sérstaklega á stórum iðnaðar- og atvinnusvæðum og þar sem gert er ráð fyrir mikilli raforkunotkun.
  • Einfalda rannsóknar- og matskröfur.
  • Ríkið mun aðstoða sveitarfélög og fylki við uppbyggingu nýrrar raforkuframleiðslu og þróun flutnings- og dreifikerfa.
  • Heimila undanþágur frá kröfum um umhverfismat fyrir tiltekin mjög brýn samfélagslega mikilvæg verkefni.
  • Fella niður kröfur um tiltekin rannsóknarefni sem ekki tengjast umhverfisáhrifum.
  • Einfalda mat á orku- og netframkvæmdum.
  • Setja tveggja ára hámarksafgreiðslutíma fyrir leyfisveitingar bæði vegna netframkvæmda og nýrrar raforkuframleiðslu.
  • Krefjast þess að umhverfisyfirvöld forgangsraði orkutengdum málum.

Skýrara hlutverk sveitarfélaga í vindorkumálum

Katrín Helga Hallgrímsdóttir, lögfræðingur hjá Samorku, segir tillögurnar sýna skýrt hversu brýn þörf sé á hraðari uppbyggingu grænnar orku.

„Tillögur norskra stjórnvalda um einföldun og hraðari uppbyggingu grænnar orku endurspegla vel hversu brýn þörfin er. Þetta er raunveruleiki sem við þurfum að horfast í augu við, rétt eins og frændur okkar í Noregi. Þarna birtast skýr áform um tveggja ára hámarksafgreiðslutíma leyfisumsókna, sem Samorka og íslensk orku- og veitufyrirtæki hafa lengi kallað eftir hér á landi.“

Katrín bendir jafnframt á að tillögurnar feli meðal annars í sér einfaldari rannsóknar- og matskröfur, einfaldari skipulagsvinnu og hvata fyrir sveitarfélög til að taka frá svæði fyrir græna orkuframleiðslu í tengslum við iðnaðar- og atvinnusvæði.

„Við munum fylgjast vel með framgangi þessara mála í Noregi. Þar verða vafalítið gerðar lagabreytingar sem skynsamlegt verður fyrir okkur að líta til,“ segir Katrín.

Ríkisstjórnin hyggst jafnframt einfalda leyfisferli vindorku á landi. Sveitarfélög halda rétti sínum til að samþykkja eða hafna vindorkuverkefnum en eiga að fá tekjur af þeim fyrr en nú. Þau verða jafnframt hvött til að skipuleggja svæði fyrir endurnýjanlega orkuframleiðslu, einkum þar sem gert er ráð fyrir nýrri atvinnustarfsemi eða mikilli raforkunotkun.

Græn orka forsenda samkeppnishæfni og orkuskipta

Norska ríkisstjórnin leggur áherslu á að nægt framboð endurnýjanlegrar orku og öflugt raforkunet séu forsendur orkuskipta, samkeppnishæfni, atvinnuuppbyggingar og viðnámsþróttar samfélagsins.

Aðgerðirnar eiga margt sameiginlegt með þeirri umræðu sem nú fer fram á Íslandi og þeim breytingum sem íslensk stjórnvöld hafa ráðist í eða boðað. Þær undirstrika jafnframt að hraðari uppbygging grænnar orku kallar á skýrari ferla, markvissari forgangsröðun og áframhaldandi umbætur á regluverki. 

Nánar um málið: https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/regjeringen-tar-store-grep-for-raskere-utbygging-av-kraft-og-stromnett/id3169878/

ESB setur rafvæðingu á oddinn í nýrri aðgerðaáætlun

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur birt „Aðgerðaáætlun um rafvæðingu“ (Electrification Action Plan) þar sem stefnan hefur verið sett á að auka hlut raforku í endanlegri orkunotkun ESB úr um 23% í dag í 46% árið 2040. Hraða þurfi rafvæðingu í orkufrekum geirum samfélagsins, s.s. iðnaði, samgöngum og byggingum. Markmiðið er ekki bindandi en sýnir þó glögglega framtíðarsýn ESB og verður hluti af vinnu við heildar stefnumótun um orkukerfi sambandsins á komandi áratug. (Energy Union Package.)

Aðildarríki ESB hafa mörg hver mjög verið háð innfluttu jarðefnaeldsneyti en náíst 2040 markmiðið um rafvæðingu telur framkvæmdastjórnin að hægt sé að lækka kostnað við þann innflutning um 260 milljarða Evra árlega.  Rafvæðing hafi líka í för með sér verulegan ávinning fyrir efnahagslíf ESB-ríkjanna, bæði fyrirtæki og einstaklinga, með lægra orkuverði, aukinni samkeppnishæfni, meira orkuöryggi og áfallaþoli. Þá sé hægt að minnka kolefnislosun verulega. Lykilatriði sé að gera raforku samkeppnishæfari í verði gagnvart gasi, m.a. með því að lækka skatta og gjöld á raforku, rafbíla og tækni sem notar rafmagn. Raforka eigi ekki að bera hlutfallslega meiri álögur en jarðefnaeldsneyti. Þá hyggst Evrópusambandið einnig smátt og smátt hætta niðurgreiðslum á  jarðefnaeldsneyti, t.d. á gasi, en þær hafa verið umtalsverðar.

„Besta leiðin til að gera Evrópu minna háða jarðefnaeldsneyti er að knýja efnahagslíf okkar áfram með rafmagni úr okkar eigin hreinu orkugjöfum  Við leggjum þessa vegna til að Evrópa verði fyrsta rafmagnsknúna heimsálfan,“ er haft eftir Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins í fréttatilkynningu. Meðal þessara orkulinda er jarðhiti og um hann er fjallað í aðgerðaáætluninni Framkvæmdastjórnin skilgreinir jarðhita sem vannýtta auðlind sem gæti, með réttu regluverki, staðið undir að minnsta kosti 10% af raforkuþörf Evrópu og 25% af hita- og kæliþörf. Íslensk orkufyrirtæki eru í fararbroddi í nýtingu jarðhita sem leggur til um 30% af því rafmagni sem framleitt er hér á landi, auk þess að hita upp íslensk heimili og fyrirtæki.  Þessi áhersla gæti því falið í sér sóknarfæri í Evrópu fyrir íslenska orkugeirann og almennt að auka rafvæðingu með endurnýjanlegum orkugjöfum þar sem Íslendingar eru á heimavelli.

Aðgerðaáætlun ESB um rafvæðingu er umfangsmikil og fjallar einnig um nauðsyn þess að auka sveigjanleika og flutningsgetu raforkukerfisins. Þannig þurfi t.d. að stytta bið eftir því að tengjast flutningskerfinu auk þess að ráðast í fleiri úrbætur.

Hlekkur á fréttatilkynningu Framkvæmdastjórnarinnar er hér að neðan þar sem einnig er hægt að nálgast frekari upplýsingar.

Commission boosts Europe’s competitiveness, decarbonisation and independence: ESB setur rafvæðingu á oddinn í nýrri aðgerðaáætlun

Hitaveita vex hratt í Evrópu en Ísland enn leiðandi

Samtökin Euroheat & Power hafa gefið út skýrsluna DHC Market Outlook 2026. Skýrslan sem er árleg, fjallar um stöðu og þróun hitaveitu- og kælikerfa (District Heating and Cooling, DHC) í Evrópu og er sú umfangsmesta af sinni gerð í Evrópu.

Samantektin byggir á gögnum og upplýsingum frá aðildarsamtökum víðs vegar að úr Evrópu og veitir heildaryfirlit yfir þróun markaðarins, orkugjafa, fjárfestingar og framtíðarhorfur hitaveitna. Samorka tók þátt í gerð skýrslunnar fyrir hönd Íslands og lagði fram gögn og upplýsingar um íslenska hitaveitukerfið.

Þar kemur fram að orkuskipti í húshitun eru að færast á nýtt stig. Endurnýjanlegir orkugjafar eru nú orðnir stærstu orkugjafar evrópskra hitaveitna og hafa í fyrsta sinn farið fram úr jarðefnaeldsneyti. Á sama tíma heldur notkun kola, olíu og mós áfram að dragast saman, á meðan jarðvarmi, glatvarmi, stórar varmadælur og rafkatlar (e. electric boilers) vaxa hratt. Þetta markar mikilvægan áfanga í þróun hitaveitna í Evrópu og undirstrikar hve stórt hlutverk hitaveitur gegna í orkuskiptum álfunnar.

Orkusamsetning evrópskra hitaveitna árið 2024. Endurnýjanlegir orkugjafar og endurnýttur varmi eru nú samanlagt stærri hluti hitaveitukerfa en jarðefnaeldsneyti.

Hröð þróun nýrra orkugjafa

Ein athyglisverðasta niðurstaða skýrslunnar er hve hratt ný tækni og nýir orkugjafar ryðja sér til rúms. Uppsett afl stórra varmadæla jókst um tæp 20% á milli ára og uppsett afl rafkatla um rúm 55%. Þá jókst nýting jarðvarma um 16% og nýting glatvarma um 5% á milli ára. Þróunin endurspeglar aukna áherslu á betri nýtingu innlendra orkugjafa, að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og flýta fyrir orkuskiptum í húshitun.

Þá leggur skýrslan áherslu á vaxandi þátt glatvarma frá iðnaði, gagnaverum og fráveitukerfum í hlutverki orkugjafa fyrir hitaveitur. Höfundar benda á að aukin nýting innlendra orkugjafa, svo sem jarðhita, líforku og glatvarma, geti dregið úr innflutningsþörf eldsneytis og aukið orkuöryggi Evrópu. Jafnframt er bent á að uppbygging varmageymsla, stórra varmadæla og annarrar sveigjanlegrar tækni muni gegna lykilhlutverki í að samræma betur hita- og raforkukerfi Evrópu á komandi árum. Varmadælur, rafkatlar og varmageymslur geti þannig stutt við sveigjanleika orkukerfisins og auðveldað samþættingu aukinnar vind- og sólarorku.

Uppbygging hitaveitna heldur áfram

Hitaveitukerfi halda áfram að stækka víða um Evrópu. Á síðasta ári bættust við yfir 3.500 kílómetrar af hitaveitulögnum og samtals hafa meira en 15.000 kílómetrar bæst við frá árinu 2019.

Áætlað er að yfir 2,25 milljónir heimila bætist við hitaveitukerfi fyrir árið 2030 ef núverandi þróun heldur áfram. Þrátt fyrir þessa jákvæðu þróun er bent á að hraða þurfi uppbyggingu enn frekar ef Evrópa ætlar að ná markmiðum sínum um kolefnishlutlausa húshitun og draga verulega úr notkun innflutts jarðefnaeldsneytis. Víða séu hitaveitur orðnar lykilinnviðir í orkuskiptum sem geti bæði aukið orkuöryggi og dregið úr áhrifum sveifla á alþjóðlegum eldsneytismörkuðum.

Samhliða vexti kerfanna er orkusamsetning hitaveitna einnig að breytast hratt. Í því samhengi er vísað til greiningarinnar Heat Roadmap Europe sem gerir ráð fyrir að hitaveitur verði einn af hornsteinum orkuskipta í Evrópu til ársins 2050. Þar er gert ráð fyrir auknu hlutverki stórra varmadæla, jarðhita, glatvarma frá iðnaði, rafkatla og annarra endurnýjanlegra orkugjafa á sama tíma og hlutverk jarðefnaeldsneytis dregst verulega saman. Framtíð hitaveitna felst því ekki aðeins í frekari uppbyggingu veitukerfa heldur einnig í fjölbreyttari orkusamsetningu og aukinni samþættingu hita- og raforkukerfa.

Greining Heat Roadmap Europe gerir ráð fyrir aukinni nýtingu jarðvarma, varmadæla, glatvarma og annarra endurnýjanlegra orkugjafa í hitaveitukerfum Evrópu til ársins 2050.

Ísland áfram leiðandi á sviði jarðhita

Ísland fær sérstaka umfjöllun í skýrslunni sem eitt þróaðasta hitaveituland Evrópu. Þar er íslenska hitaveitukerfið nefnt sem dæmi um hvernig víðtæk nýting jarðvarma getur skapað örugga, hagkvæma og kolefnissnauða húshitun fyrir nær allt samfélagið. Reynsla Íslands er jafnframt sett fram sem mikilvæg fyrirmynd fyrir önnur ríki sem vinna að því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis í húshitun og auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa.

Jarðhiti er einn þeirra orkugjafa sem vex hraðast í evrópskum hitaveitum samkvæmt skýrslunni og áhugi á nýjum jarðhitaverkefnum fer vaxandi víða um álfuna. Fjallað er um uppbyggingu og áform í löndum á borð við Frakkland, Þýskaland, Pólland og Ungverjaland þar sem litið er til jarðhita sem mikilvægs hluta af framtíðarorkukerfum. Í því samhengi er reynsla Íslands sérstaklega áhugaverð enda hefur hér byggst upp áratuga þekking á nýtingu jarðvarma til húshitunar.

Þátttaka Samorku í gerð skýrslunnar tryggir að íslensk reynsla og gögn séu hluti af þessari mikilvægu alþjóðlegu greiningu. Með því fæst betri mynd af stöðu Íslands í alþjóðlegu samhengi um leið og íslensk þekking og reynsla verður aðgengileg þeim löndum sem nú vinna að umfangsmiklum orkuskiptum í hitun og kælingu.

Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta

Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði Evrópusambandsins (e. Council of the European Union) í dag 1. júlí og heldur um stjórnartaumana næstu sex mánuði, eða fram að áramótum. Kýpur hefur verið í forsæti fyrri hluta ársins. Ráðherraráðið (Ráðið) er ein af lykilstofnunum Evrópusambandsins. Þar koma saman fagráðherrar aðildarríkjanna í mismunandi málaflokkum til að móta sameiginlega stefnu ESB. Ráðið fer með löggjafarvald sambandsins ásamt Evrópuþinginu.

Írar setja þrjú málefnasvið á oddinn í forsætistíð sinni – samkeppnishæfni, gildi og öryggi. „Þessi þrjú forgangsmál endurspegla okkar metnað fyrir hönd Evrópu – að skapa tækifæri, vernda borgara og að við séum trú okkar grundvallargildum,“ sagði Helen McEntee  utanríkisráðherra Írlands, þegar stjórnvöld í Dublin lögðu línurnar fyrir næstu sex mánuði. Í áherslum um samkeppnihæfni líta Írar m.a. til Draghi skýrslunnar svokölluðu frá 2024 sem fjallar um samkeppnishæfni Evrópu til framtíðar en aðalhöfundur hennar er Mario Draghi, fyrrverandi forsætisráðherra Ítalíu og forseti Seðlabanka Evrópu. Í öryggismálum leggja Írar t.d. áherslu á áframhaldandi stuðning við Úkraínu og þegar kemur að gildum telja írsk stjórnvöld mikilvægt að standa vörð um mannréttindi og alþjóðlega samvinnu. Þau leggja líka áherslu á að fjölga aðildarríkjum ESB sem eru nú 27 talsins. Þá mun fara mikil orka í að stuðla að samkomulagi um langtímafjárlagaramma ESB, frá 2028-2034.  (Multiannual Financial Framework). Aðildarríkin takast þar á um forgangsröðun viðfangsefna, ekki síst framlög til landbúnaðarmála sem eru stór hluti af útgjöldum ESB.

Írland leggur einnig þunga áherslu á uppbyggingu flutnings- og dreifikerfis fyrir orku í álfunni eða „EU Grids Package.“ Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kynnti þann pakka 10. desember  2025, orkumálaráðherrar ESB komu sér saman um afstöðu til hans 26. júní s.l. og Evrópuþingið er með meðferðar þær breytingar sem lagðar eru til í þessari viðamiklu stefnumótun og lagasetningu. Írar vilja að „EU Grids Package“ verði afgreiddur áður þeir hverfa úr forsæti ráðherraráðsins en fyrrnefndar þrjár stofnanir ESB þurfa þá að ná saman um lokaútgáfu „EU Grids Package“ fyrir áramót í þríhliða samningaviðræðum.

Í orkumálum leggja stjórnvöld í Dublin áherslu á samtvinnað og öruggt orkukerfi þar sem í boði sé næg sjálfbær orku á hagstæðu verði. Metnaðarfull stefnumörkun í loftslagsmálum til ársins 2050 er einnig mikilvæg að mati Íra en að sama skapi þurfi að tryggja samkeppnishæfni og efnahagslega seiglu. Evrópa eigi að verða fyrsta „raforkuálfan.“

Sjá nánar um Ráðherraráð Evrópusambandsins, forsæti þess og helstu áherslur Íra:

https://ireland.representation.ec.europa.eu/irelands-presidency-council-european-union_en: Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta https://www.gov.ie/en/department-of-foreign-affairs/press-releases/minister-mcentee-sets-out-irelands-priorities-for-eu-presidency/: Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta https://www.ireland.ie/en/eu/eu_presidency/: Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta https://www.delorscentre.eu/en/about/news/detail/content/eu-energy-policy-under-the-irish-council-presidency: Írland tekur við forsæti í Ráðherraráði ESB til áramóta

Lífæðar landsins -Orkan í efnahagsljósi

Hvaða áhrif hafa átökin og óvissan í Hormússundi á Ísland? Og hvaða hlutverki gæti vindorka gegnt í framtíð íslensks orkukerfis?

Í nýjasta þætti Lífæða landsins er fjallað um íslensk orkumál í alþjóðlegu og efnahagslegu samhengi. Við nýtum greinar úr nýútgefnu orkublaði Vísbendingar sem útgangspunkt og skoðum meðal annars hvaða áhrif átökin og óvissan í Hormússundi hafa haft á Ísland, innkomu vindorku á íslenskan orkumarkað og margt fleira.

Gestir þáttarins eru Jón Gunnarsson, greinandi hjá Samorku, og Friðjón Þórðarson, framkvæmdastjóri Qair á Íslandi, sem ræða málin við Hafdísi Helgu Helgadóttur, upplýsingafulltrúa Samorku.

Endurnýjun vatnsinnviða í Evrópu brýn og kostnaðarsöm

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu EurEau, samtaka vatnsveitna og fráveitna í 33 Evrópulöndum. Samorka er meðal aðildarfélaga EurEau sem hefur nú sent frá sér „Europe‘s Water in Figures.“ Það er árleg skýrsla með myndrænu talnaefni sem bregður ljósi á þennan mikilvæga geira í álfunni og dregur fram stöðuna í hverju landi í samanburði við önnur.

Um 97% af íbúum Evrópu fá drykkjarvatn sitt frá vatnsveitu og um 90% þeirra njóta ávinnings af starfsemi fráveitna. Heimili í Evrópu eyða þó einungis um 1% af sínum tekjum í útgjöld vegna þessarar þjónustu. Vatnsgeirinn þarf síðan stöðugt að mæta nýjum kröfum, innviðir eru víða að eldast og stjórnendur vatns- og fráveitna hafa líka alltaf metnað til að gera betur. Það er því mikil þörf fyrir fjárfestingar og í raun má ætla að árlega vanti þar upp á um 23 milljarða Evra.

Gnægð af hreinu og góðu vatni er ein helsta auðlind Íslands. Aðildarfyrirtæki Samorku eru stolt af því að veita þessa grunnþjónustu þannig að við fáum alltaf gæða drykkjarvatn úr krananum og atvinnulífið geti treyst á nægt vatn til sinna þarfa. Veitufyrirtæki gera sér lika grein fyrir mikilvægi þess að vernda þessa auðlind og styrkja t.d. áfallaþol. Þá hefur Evrópusambandið hefur sett fram stefnu um viðnámsþrótt í vatnsgeiranum „Water Resilence Strategy.“

Það eru einnig miklar áskoranir og tugmilljarða fjárfestingar framundan í fráveitumálum hér á landi, bæði til að fara að núgildandi reglum og til að mæta kröfum nýrrar fráveitutilskipunar Evrópusambandsins.  Lokamálstofa Samorku á fagþingi samtakanna í maí var t.d. helguð þessu viðfangsefni. Í skýrslu EurEau, „Europe‘s Water in Figures,“ má glögglega sjá að Ísland þarf að gera betur í fráveitumálum þegar staðan hér er borin saman við önnur Evrópulönd og að því er unnið í samráði við stjórnvöld.

Sjá hlekkinn hér að neðan til að fræðast meira um skýrslu EurEau og lesa hana.

https://eureau.org/wp-content/uploads/2026/06/FINAL_Europes-Water-in-Figures-Report-2026.pdf