Noregur boðar nýjar reglur um gagnaver og tengingu þeirra við raforkukerfið

Norsk stjórnvöld undirbúa leyfiskerfi fyrir gagnaver og vilja að stórir nýir raforkunotendur greiði stærri hluta kostnaðar við uppbyggingu raforkukerfisins. Aðgerðirnar snerta viðfangsefni sem eiga einnig erindi við Ísland: hvernig samræma megi vöxt gagnavera, örugga raforkuafhendingu og samkeppnishæfan orkukostnað.

Stjórnvöld leggja áherslu á mikilvægi gagnavera fyrir stafræna innviði, öryggi og þróun gervigreindar. Eftirspurn eftir raforku og flutningsgetu sé hins vegar orðin svo mikil að nauðsynlegt sé að stýra vextinum.

Mikil eftirspurn eftir tengingum

Samkvæmt upplýsingum Statnett hafa gagnaver með samtals um 800 megavatta aflþörf þegar tengst raforkukerfinu. Verkefni með um 4.200 megavatta aflþörf hafa fengið flutningsgetu frátekna, um 9.100 megavött eru í biðröð og fyrirspurnir hafa borist vegna 18.000 megavatta til viðbótar.

Til samanburðar er mesta samtímis aflnotkun í Noregi rúmlega 25.000 megavött. Fyrirspurnir og verkefni í biðröð jafngilda þó ekki staðfestri framtíðarnotkun.

Stöðvun Statnett er ætlað að tryggja öruggan rekstur kerfisins og er gert ráð fyrir að henni verði aflétt eigi síðar en 1. ágúst 2027.

Leyfiskerfi og aukin kostnaðarþátttaka

Fyrirhugað leyfiskerfi á að ná bæði til nýrra og starfandi gagnavera, með aðlögunarákvæðum. Við útfærsluna verður meðal annars horft til stafræns öryggis, viðbúnaðar og þarfar fyrir reiknigetu til gervigreindar. Starfsemi tengd rafmyntum verður ekki talin samfélagslega nytsamleg í þessu samhengi.

Stefnt er að því að kynna meginreglur kerfisins haustið 2027. Endanleg skilyrði liggja því ekki fyrir.

Jafnframt vilja stjórnvöld endurskoða tengiskyldu netfyrirtækja og gera Statnett kleift að setja nauðsynleg skilyrði fyrir öruggri tengingu gagnavera. Stórir nýir notendur greiði stærri hluta kostnaðar við nýja innviði og þann kostnað sem notkun þeirra leggur á kerfisreksturinn.

Ný raforkuframleiðsla til skoðunar

Norska ríkisstjórnin hyggst ræða við fyrirtæki sem reka gagnaver um hvernig þau geti á viðskiptalegum forsendum stuðlað að nýrri raforkuframleiðslu. Hafvindur og gasorkuver með kolefnisföngun og -geymslu eru nefnd sem möguleikar.

Ekki hefur verið ákveðið að gagnaver verði sjálf að framleiða raforkuna sem þau nota. Skoða á hvernig greinin geti lagt sitt af mörkum til aukins framboðs.

Þetta tengist niðurstöðum nýrrar greiningar á raforkukostnaði norsks iðnaðar, sem Europower hefur fjallað um. Þar kemur fram að Noregur standi enn sterkt í alþjóðlegum samanburði, en áframhaldandi samkeppnisforskot sé háð því að framleiðsla aukist í takt við eftirspurn.

Viðfangsefni sem eiga erindi við Ísland

Þótt raforkukerfi landanna séu ólík snýst þróunin í Noregi um kunnuglegt samspil orkuöflunar, innviða og atvinnuuppbyggingar. Ný starfsemi þarf bæði aðgang að raforku og næga flutnings- og dreifigetu.

Fyrir Ísland er því gagnlegt að fylgjast með útfærslunni. Skýrar reglur um tengingar, raunhæfar áætlanir um nýja notkun og fyrirsjáanleg kostnaðarskipting eru mikilvægar forsendur fjárfestinga, bæði fyrir gagnaver og orku- og veitufyrirtæki. Þær skipta einnig máli fyrir aðra notendur sem reiða sig á öruggt raforkukerfi og samkeppnishæft verð.

Heimildir: Tilkynning norskra stjórnvalda og umfjöllun Europower um raforkuverð til norsks iðnaðar.