Hitaveita vex hratt í Evrópu en Ísland enn leiðandi

Samtökin Euroheat & Power hafa gefið út skýrsluna DHC Market Outlook 2026. Skýrslan sem er árleg, fjallar um stöðu og þróun hitaveitu- og kælikerfa (District Heating and Cooling, DHC) í Evrópu og er sú umfangsmesta af sinni gerð í Evrópu.

Samantektin byggir á gögnum og upplýsingum frá aðildarsamtökum víðs vegar að úr Evrópu og veitir heildaryfirlit yfir þróun markaðarins, orkugjafa, fjárfestingar og framtíðarhorfur hitaveitna. Samorka tók þátt í gerð skýrslunnar fyrir hönd Íslands og lagði fram gögn og upplýsingar um íslenska hitaveitukerfið.

Þar kemur fram að orkuskipti í húshitun eru að færast á nýtt stig. Endurnýjanlegir orkugjafar eru nú orðnir stærstu orkugjafar evrópskra hitaveitna og hafa í fyrsta sinn farið fram úr jarðefnaeldsneyti. Á sama tíma heldur notkun kola, olíu og mós áfram að dragast saman, á meðan jarðvarmi, glatvarmi, stórar varmadælur og rafkatlar (e. electric boilers) vaxa hratt. Þetta markar mikilvægan áfanga í þróun hitaveitna í Evrópu og undirstrikar hve stórt hlutverk hitaveitur gegna í orkuskiptum álfunnar.

Hröð þróun nýrra orkugjafa

Ein athyglisverðasta niðurstaða skýrslunnar er hve hratt ný tækni og nýir orkugjafar ryðja sér til rúms. Uppsett afl stórra varmadæla jókst um tæp 20% á milli ára og uppsett afl rafkatla um rúm 55%. Þá jókst nýting jarðvarma um 16% og nýting glatvarma um 5% á milli ára. Þróunin endurspeglar aukna áherslu á betri nýtingu innlendra orkugjafa, að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og flýta fyrir orkuskiptum í húshitun.

Þá leggur skýrslan áherslu á vaxandi þátt glatvarma frá iðnaði, gagnaverum og fráveitukerfum í hlutverki orkugjafa fyrir hitaveitur. Höfundar benda á að aukin nýting innlendra orkugjafa, svo sem jarðhita, líforku og glatvarma, geti dregið úr innflutningsþörf eldsneytis og aukið orkuöryggi Evrópu. Jafnframt er bent á að uppbygging varmageymsla, stórra varmadæla og annarrar sveigjanlegrar tækni muni gegna lykilhlutverki í að samræma betur hita- og raforkukerfi Evrópu á komandi árum. Varmadælur, rafkatlar og varmageymslur geti þannig stutt við sveigjanleika orkukerfisins og auðveldað samþættingu aukinnar vind- og sólarorku.

Uppbygging hitaveitna heldur áfram

Hitaveitukerfi halda áfram að stækka víða um Evrópu. Á síðasta ári bættust við yfir 3.500 kílómetrar af hitaveitulögnum og samtals hafa meira en 15.000 kílómetrar bæst við frá árinu 2019.

Áætlað er að yfir 2,25 milljónir heimila bætist við hitaveitukerfi fyrir árið 2030 ef núverandi þróun heldur áfram. Þrátt fyrir þessa jákvæðu þróun er bent á að hraða þurfi uppbyggingu enn frekar ef Evrópa ætlar að ná markmiðum sínum um kolefnishlutlausa húshitun og draga verulega úr notkun innflutts jarðefnaeldsneytis. Víða séu hitaveitur orðnar lykilinnviðir í orkuskiptum sem geti bæði aukið orkuöryggi og dregið úr áhrifum sveifla á alþjóðlegum eldsneytismörkuðum.

Samhliða vexti kerfanna er orkusamsetning hitaveitna einnig að breytast hratt. Í því samhengi er vísað til greiningarinnar Heat Roadmap Europe sem gerir ráð fyrir að hitaveitur verði einn af hornsteinum orkuskipta í Evrópu til ársins 2050. Þar er gert ráð fyrir auknu hlutverki stórra varmadæla, jarðhita, glatvarma frá iðnaði, rafkatla og annarra endurnýjanlegra orkugjafa á sama tíma og hlutverk jarðefnaeldsneytis dregst verulega saman. Framtíð hitaveitna felst því ekki aðeins í frekari uppbyggingu veitukerfa heldur einnig í fjölbreyttari orkusamsetningu og aukinni samþættingu hita- og raforkukerfa.

Ísland áfram leiðandi á sviði jarðhita

Ísland fær sérstaka umfjöllun í skýrslunni sem eitt þróaðasta hitaveituland Evrópu. Þar er íslenska hitaveitukerfið nefnt sem dæmi um hvernig víðtæk nýting jarðvarma getur skapað örugga, hagkvæma og kolefnissnauða húshitun fyrir nær allt samfélagið. Reynsla Íslands er jafnframt sett fram sem mikilvæg fyrirmynd fyrir önnur ríki sem vinna að því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis í húshitun og auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa.

Jarðhiti er einn þeirra orkugjafa sem vex hraðast í evrópskum hitaveitum samkvæmt skýrslunni og áhugi á nýjum jarðhitaverkefnum fer vaxandi víða um álfuna. Fjallað er um uppbyggingu og áform í löndum á borð við Frakkland, Þýskaland, Pólland og Ungverjaland þar sem litið er til jarðhita sem mikilvægs hluta af framtíðarorkukerfum. Í því samhengi er reynsla Íslands sérstaklega áhugaverð enda hefur hér byggst upp áratuga þekking á nýtingu jarðvarma til húshitunar.

Þátttaka Samorku í gerð skýrslunnar tryggir að íslensk reynsla og gögn séu hluti af þessari mikilvægu alþjóðlegu greiningu. Með því fæst betri mynd af stöðu Íslands í alþjóðlegu samhengi um leið og íslensk þekking og reynsla verður aðgengileg þeim löndum sem nú vinna að umfangsmiklum orkuskiptum í hitun og kælingu.